Enflasyon düzeltmesi uygulaması ertelenmiş olsa da bu alana ilişkin tartışmalar bazı konularda halen devam ediyor. Oysa bu tartışmaların sağlıklı bir zemine oturabilmesi için önce temel bir noktada uzlaşmak gerekiyor: Uygulamanın özü, bizim mevzuatımız açısından da uluslararası muhasebe standartlarıyla uyumlu olmayı benimser. Temel bir farklılık vardır, o da değerlemede esas alınacak ölçünün TÜFE yerine yurt içi ÜFE’nin alınmasıdır.
TEMEL PRENSİP: PARASAL OLMAYAN KALEMLER
Enflasyon düzeltmesinin hem uluslararası standartlarda hem de Türkiye uygulamasında dayandığı ana ilke oldukça açıktır: Parasal olmayan kalemlerin güncel değerlere getirilmesi. Türkiye’deki uygulamanın uluslararası standartlardan ayrıldığı temel nokta ise kullanılan endekstir. Bizde yurtiçi ÜFE esas alınırken, uluslararası uygulamalarda TÜFE tercih ediliyor. Bu farklılık, bağımsız denetimden geçen mali tablolar ile vergiye esas tablolar arasında farklılıkların temel nedenidir.
KARMAŞIKLIK MI, SADELİK Mİ?
Uygulamada karşılaşılan sorunların önemli bir kısmı, ya gereksiz detaylara girilmesinden ya da konunun özüne yeterince nüfuz edilememesinden kaynaklanıyor. Oysa böylesine teknik bir konuda en doğru yaklaşım, sistemi karmaşıklaştırmak değil; basit, anlaşılır ve tutarlı bir şekilde uygulamaktır.
PARASAL VE PARASAL OLMAYAN AYRIMI
Konuyu somutlaştırmak adına temel ayrımı hatırlamakta fayda var. Kasa, banka ve alacaklar gibi kalemler parasal; stoklar, demirbaşlar ve sabit kıymetler ise parasal olmayan kalemlerdir. Aynı şekilde pasifte yer alan sermaye ve kâr ve bunların yedekleri gibi bilanço kalemleri parasal olmayan kalemler olarak düzeltmeye tabi tutulurken, satıcılara veya bankalara olan borçlar parasal nitelikleri gereği kapsam dışında kalır.
Bu ayrımın doğal bir sonucu olarak enflasyon düzeltmesi, vergi uygulamasında borçlu işletmeler aleyhine; özkaynağı güçlü işletmeler lehine sonuç doğurur. Çünkü sermaye ve kâr kalemlerinin değerlenmesi, vergiye tabi kazancın enflasyon kadar azaltılmasına imkân tanır.
SERMAYE ARTIRIMLARINDA DEĞERLEME MESELESİ
Tartışmalı alanlardan biri de sermaye artırımlarında değerleme tarihidir. Mevzuatta tescil tarihi esas alınıyor olması işin gereğidir. Ancak artırımın kaynağı önemlidir. Eğer artırım, dışarıdan nakit girişiyle yapılmışsa tescil tarihi doğru bir referanstır. Ancak geçmiş yıl kârlarının veya yedeklerin sermayeye eklenmesi söz konusuysa, bu kalemlerin kendi oluşum dönemlerinden sermaye artırımına konu edildikleri tarihe kadar da değerlenmesi gerektiği durumunu değiştiren bir sonuç ortaya çıkmamalıdır. Dolayısı ile sermaye artırımının kaynağı eğer işletmede zaten var olan yedeklerin kullanılması ise bu yedeklerin sermaye artırım tarihine kadar da değerlenmesi gerektiği göz ardı edilmemelidir. Aksi halde özvarlıkta gerçekte olmayan bir değişim yaratılmış olur. Bu ise kanun koyucunun amacı olamaz.
LAFZIN ÖTESİNE GEÇEBİLMEK
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir diğer sorun ise kanun metninin aşırı lafzi yorumlanmasıdır. Vergisel sonucu değiştirmeyen durumlarda bile gereksiz tartışmaların yaşanması, hem zaman hem de enerji kaybına yol açıyor. Oysa temel prensip nettir: Parasal kalemler düzeltmeye tabi tutulmaz, parasal olmayanlar ise tutulur. Bu kadar basit.
Sonuç: Felsefeyi unutmamak
Enflasyon düzeltmesinin amacı, işletmelerin mali yapısını enflasyon karşısında gerçeğe en yakın şekilde ortaya koymaktır. Bu nedenle uygulamayı zorlamak, karmaşıklaştırmak ya da özünden uzaklaştırmak ne uluslararası standartlarla ne de vergi mevzuatıyla uyumludur.
Beyan dönemine girilirken bu konunun yeniden hatırlatılması, gereksiz tereddütlerin önüne geçmek ve uygulayıcılara yol göstermek açısından önem taşıyor. Unutulmamalıdır ki, doğru sonuçlara ulaşmanın yolu çoğu zaman detaylarda değil, sağlam prensiplerde gizlidir.