Çin’e karşı açtığı çip savaşı rakibine ABD’nin beklemediği yararlar sağlıyor. Görünüşe bakılırsa Çin tarafı savaştan çok bunun bitmesinden korkuyor.
Çip savaşı
Önceki yazılarda değindiğimiz gibi ABD, yaklaşık 10 yıldır Çin’e karşı kapsamı zaman içinde genişleyen yaptırımlar uyguluyor. Bu yaptırımlar cep telefonu şebeke altyapısı alanında dünya lideri konumuna gelen Huawei’e karşı başladı, ardından teknoloji alanında öne çıkan diğer Çin şirketlerini de kapsamına almaya başladı. Yaptırımların hedefi, 2022 yılında Çin’in yapay zeka alanında önünü kesmeye dönüştü ve kapsamı tüm Çinli şirketleri kapsayacak şekilde genişledi. Bu çerçevede ABD yönetimleri kendi şirketleri yanında müttefik ülke şirketlerinin Çin’e yapay zeka modeli geliştirmekte kullanılan çiplerin, bu çipler ve benzeri ileri düzey çipleri üretmekte kullanılabilecek cihaz, yazılım ve malzemelerin satışını, bu tür çiplerin üretimine yönelik hizmet vermesini engelliyor.
Etki ve tepkiler
Çin tarafının bu yaptırımlara tepkisi topyekûn seferberlik biçimini aldı. Ülke yönetimi yıllardır bu sektöre büyük boyutlarda kaynak ve teşvikler sağlıyor. Çip ve çip üretme araç gereçleri alanında sürekli yeni şirketler kuruluyor, bunlar birbirleriyle çok yakın ve yoğun şekilde çalışıyorlar.
Günümüzde hiçbir ülke çip üretiminde kendi kendine yeterli değil. Sektörün eski liderleri ABD ve Japonya, artık en ileri çipleri üretemiyorlar ama bunların üretiminde kullanılan araç ve malzemelerin çoğunun üretiminde lider konumundalar. İleri düzey çip üretimini Tayvan’ın TSmC şirketi ve biraz gerisinde Samsung yapabiliyor. İleri düzey çip üretiminde kullanılan ultraviyole litografi cihazlarının dünyadaki tek üreticisi ise Hollanda’nın ASmL şirketi. Bunlara erişimi engellenen Çin, hepsini birden yaparak tek kendi kendine yeterli üretici olmaya çabalıyor.
Günümüzün en ileri çiplerinde transistörler milimetrenin milyonda 2’si yani 2 nanometre aralıklarla yerleşiyorlar. Çinli üreticiler mevcut durumda 28 nanometreye kadar çipleri üretebilecek araç ve malzemeleri üretebilecek duruma gelmiş bulunuyorlar. Kendi ürettikleri ve yaptırım öncesinde edinilmiş veya yaptırım kapsamına girmeyen cihazları sınırlarını zorlayarak kullanarak da 7, hatta 5 nanometrelik çipler üretebiliyorlar. Bu çipler, Çinli şirketlerin en ileri düzey yapay zeka modelleri geliştirmesine ve cep telefonu gibi sektörlerde küresel ölçekte rekabet etmesine olanak veriyor.
Çin’e yararları
Araçlardan yaşamımıza giren elektronik cihazların çoğuna, dünyada kullanılan çiplerin yüzde 70’i 28 nanometre ve üzeri daha eski nesil çipler. Yaptırımlar karşısındaki büyük hamle sonucu bu çiplerde Çin’in dünya payı yüzde 40 düzeyine çıkmış bulunuyor ve artıyor. Öte yandan, yaptırımlar sayesinde Çin, çip üretiminde kendi kendine yeterli konuma geliyor. Geçtiğimiz aylarda Trump yönetiminin Çin’e yapay zeka modeli geliştirmekte kullanılan bazı çiplerin satışına izin verme kararına Çin’de yönetimin sıcak bakmaması, yaptırımların kime yaradığı konusunda bir fikir veriyor.