İran’da ABD ve İsrail’in hızlı hedef belirleme ve imha planlaması için yapay zeka sistemleri kullanıyor olması, bu sistemlerin giderek her alanda belirleyici olacak rolünü gündeme taşıdı. Yapay zeka sistemlerinin üretim ve kullanımı ile ilgili küresel düzenin biçimlenmesinde ise Çin-ABD yarışı belirleyici rol oynuyor.
ABD’NİN HEDEFLEDİĞİ DÜZEN
ABD’nin yapay zeka alanında gönlündeki düzeni, Biden yönetiminin ‘Yapay Zeka Yayılım Çerçevesi’ kararı ortaya koymuştu. Yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde, eğitim olarak nitelenen süreç aynı anda çok yüksek sayılarda matematiksel işlem gerçekleştirilmesini gerektiriyor. Bu kapasiteye sahip çiplerin en gelişmişlerini ABD’nin Nvidia şirketi sağlıyor. Karar, ABD’ye yakın 18 ülke ve tümüyle yasaklı Çin gibi bazı ülkeler dışında kalan ülkelere bu çiplerin ihracının en ileri yapay zeka modellerini geliştirmeye yetmeyecek bir düzeyde tutacak şekilde sınırlanmasını öngörüyordu. Karar ile ABD’li firmalara bu 18 ülkeye göre de avantajlar sağlanıyordu. Yani hedef yapay zeka alanında ABD ve bir ölçüde yakın müttefiklerinin hakim olduğu bir dünyaydı.
Yeni Trump döneminde bu karar yürürlükten kalktı, yerini geçtiğimiz günlerde bir yenisi aldı. Buna göre diğer ülkelere bu çiplerin satışı ABD yönetiminin kararına bağlı olacak. Bu, esas olarak hedefin değişmediği, ancak yazılı kuralların yerini başkanlık kararlarının aldığı bir yapı anlamına geliyor.
ÇİN’DEN CEVAP
Biden yönetiminin kararında diğer ülkelerin sahip olabileceği en fazla işlemci kapasitesi, o zamanın yaygın kullanılan bir Nvidia çipi cinsinden 50 bin adet olarak belirlenmişti. Bu, ABD’li şirketlerin tecrübelerine göre en ileri modelleri geliştirmek için yeterli olmayacak bir sayıydı. Kararın açıklanmasından hemen sonra Çinli DeepSeek şirketi ABD’nin en iyileri ile boy ölçüşebilen bir modeli ortaya çıkarttı. Model sadece 2.000 adet, hem de Biden kararındakinde referans alınan çipten daha düşük kapasiteli çip ile üretilmişti. Şirket üstelik de modelini bedelsiz olarak isteyenin kullanımına açmıştı; isteyen kendi sistemlerinde kurup, ihtiyacına göre değişiklik yapıp kullanabilirdi. Yani ABD’nin kendi şirketlerinin tekelinde olmasını hedeflediği sistemler tüm dünyaya açılıyordu.
DeepSeek’in ardından çok sayıda Çinli şirket ABD’li şirketlerinkilerle boy ölçüşebilir modelleri, yine isteyenin bedelsiz olarak kullanabileceği koşullarda piyasaya sürdü. Bugün hem maliyet avantajı hem de kullanıcıların bilgilerini kendi sistemlerinde tutmalarına izin verdiği için dünyada gerek eğitim ve araştırma gerekse ticari ürün geliştirme alanlarında Çinli şirketlerin modelleri çok daha yaygın olarak kullanılıyor. Bir değerlendirmeye göre ABD’de Çinli model kullanımı yüzde 80 dolayında.
Çin’in bu alandaki sıkıntısı, ABD’nin model geliştirmede kullanılan çipler yanında bunların ülkede üretilmesi için gerekli cihaz ve malzemelere erişimini engelliyor olması. Bu cephedeki gelişmeleri de ayrı bir yazıda ele alacağız.