ABD ile İran arasında üç aydır süren savaşı sona erdirmeye yönelik diplomasi trafiği devam ederken, sahadaki askeri gerilim anlaşma umutlarını zayıflattı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran ile bir anlaşmaya varmanın birkaç gün sürebileceğini belirtti. Rubio, Hürmüz Boğazı’nın her koşulda açık olması gerektiğini söylerken, ABD güçlerinin güney İran’da savunma amaçlı saldırılar düzenlediği bildirildi.
ABD-İRAN ANLAŞMASI İÇİN SÜREÇ UZAYABİLİR
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü yaptığı açıklamada İran ile anlaşma müzakeresinin “birkaç gün sürebileceğini” söyledi.
Rubio’nun açıklaması, ABD güçlerinin Washington’ın güney İran’da savunma amaçlı saldırılar olarak nitelendirdiği operasyonlar düzenlemesinden bir gün sonra geldi.
Bu gelişme, çatışmanın yakın zamanda sona erebileceğine yönelik umutları zayıflattı.
HÜRMÜZ BOĞAZI İÇİN AÇIK KALMA VURGUSU
Rubio, mayın döşemeye çalışan tekneler ve füze fırlatma rampaları dahil olmak üzere hedeflere yönelik saldırıları anlattı.
ABD Dışişleri Bakanı, Hürmüz Boğazı’nın “her halükarda” açık olması gerektiğini belirtti.
Rubio, Hindistan’ın Jaipur kentindeki uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada, “Boğazların açık olması gerekiyor, bir şekilde açılacaklar, bu yüzden açık olmaları şart” dedi.
ABD MERKEZ KOMUTANLIĞI YENİ SALDIRILARI DUYURDU
Nisan başından beri yürürlükte olan ateşkese rağmen ABD Merkez Komutanlığı, Pazartesi günü yeni hava saldırıları düzenlendiğini açıkladı.
Komutanlık, saldırıların “İran güçlerinin oluşturduğu tehditlere karşı birliklerimizi korumak” amacıyla gerçekleştirildiğini belirtti.
Bu açıklama, diplomasi görüşmeleri sürerken sahadaki askeri risklerin devam ettiğini gösterdi.
İRAN DÜŞMAN İHA DÜŞÜRDÜĞÜNÜ AÇIKLADI
İran, Pazartesi günü yeni bir hava savunma sistemi kullanarak “düşman” bir hayalet insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu.
İran haber ajansları, söz konusu aracın nereden geldiğine ilişkin bilgi paylaşmadı.
Bu gelişme, bölgede askeri hareketliliğin sürdüğüne işaret eden başlıklardan biri oldu.
DOHA GÖRÜŞMELERİ SIRASINDA SALDIRILAR GERÇEKLEŞTİ
Ziyaret hakkında bilgi sahibi bir yetkiliye göre ABD saldırıları, İran’ın baş müzakerecisi ve dışişleri bakanının Doha’da bulunduğu sırada gerçekleşti.
İranlı yetkililer, üç aydır süren savaşı sona erdirmek için ABD ile olası bir anlaşma konusunda Katar Başbakanı ile görüşmeler yapmak üzere Doha’daydı.
Bu zamanlama, diplomasi ve askeri gerilim arasındaki hassas dengeyi yeniden gündeme taşıdı.
RUBIO: MASADA OLDUKÇA SAĞLAM BİR ŞEY VAR
Rubio, daha önce Yeni Delhi’de gazetecilere yaptığı açıklamada ABD’nin İran’la “başka bir şekilde” görüşmeyi düşünmeden önce diplomasiye her türlü şansı vereceğini söylemişti.
ABD Dışişleri Bakanı, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin görüşmelere ve nükleer meseleyle ilgili “çok gerçekçi, önemli ve zaman sınırlı bir müzakereye” atıfta bulundu.
Rubio, “masada oldukça sağlam bir şey” olduğunu belirtti.
TRUMP’TAN ANLAŞMA VE SALDIRI UYARISI
ABD Başkanı Donald Trump, Pazartesi günü Truth Social’da yayımladığı uzun paylaşımda İran ile görüşmelerin “iyi” gittiğini söyledi.
Trump, buna karşın görüşmelerin başarısız olması halinde yeni saldırılar olabileceği uyarısında bulundu.
ABD Başkanı, “Ya herkes için harika bir anlaşma olacak ya da hiç anlaşma olmayacak” ifadelerini kullandı.
İSRAİL HİZBULLAH’A SALDIRILARI ARTIRACAK
Bölgedeki gerilimin bir başka göstergesi olarak İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Pazartesi günü İsrail’in Lübnan’daki İran destekli Hizbullah milislerine yönelik saldırılarını yoğunlaştıracağını söyledi.
İsrail ordusu kısa süre sonra Lübnan’ın doğusundaki Bekaa Vadisi ve diğer bölgelerde Hizbullah altyapısına saldırdığını açıkladı.
İsrail ve Lübnan Nisan ortasında ateşkes konusunda anlaşmıştı. Ancak İsrail, ateşkesin tarafı olmayan Hizbullah’a karşı kendini savunma eylemi olduğunu söylediği hava saldırılarına devam etti.
DOHA GÖRÜŞMELERİNDE HÜRMÜZ VE URANYUM BAŞLIKLARI
İranlıların Doha ziyaretine ilişkin bilgi sahibi yetkili, Reuters’e yaptığı açıklamada görüşmelerin Hürmüz Boğazı ve İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna odaklandığını söyledi.
Yetkiliye göre İran Merkez Bankası Başkanı da nihai bir anlaşmanın parçası olarak dondurulmuş İran fonlarının olası serbest bırakılmasını görüşmek üzere toplantılara katıldı.
Bu başlıklar, olası anlaşmanın hem güvenlik hem de ekonomik boyut taşıdığını ortaya koydu.
NÜKLEER KONULARIN ZAMANI TARTIŞMA KONUSU
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bağaey, daha önce yaptığı açıklamada nükleer konuların ancak çerçeve anlaşması imzalandıktan sonra müzakere edileceğini söylemişti.
Trump ise savaşta asıl amacının İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumla nükleer silah geliştirmesini engellemek olduğunu belirtti.
Tahran, nükleer silah geliştirmeyi planladığı iddialarını sürekli olarak reddediyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN YÖNETİMİ BELİRSİZ
Bağaey, İran ile olası anlaşmanın, dünyanın petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin aktığı Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin herhangi bir somut ayrıntı içermediğini söyledi.
İran, gemilerin geçişi için ücret almayacağını belirtti.
Ancak Umman ile kararlaştırılacak bir protokol uyarınca, navigasyon ve çevreyi koruma gibi sunulan hizmetler için ücret talep edileceği ifade edildi.
NİKKEİ: BOĞAZIN AÇILMASI İÇİN 30 GÜNLÜK PLAN GÖRÜŞÜLDÜ
Japonya’nın Nikkei gazetesi, Orta Doğu’daki diplomatik bir kaynağa dayandırdığı haberinde ABD ve İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin bir planı görüştüğünü bildirdi.
Habere göre taraflar, düşmanlıkları sona erdirme anlaşmasına varılmasından yaklaşık 30 gün sonra boğazı açma planını ele aldı.
Bu iddia, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunun diplomatik görüşmelerin merkezinde yer aldığını gösterdi.
HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ SERT DÜŞTÜ
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a düzenlediği saldırılardan bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi sayısı sert şekilde azaldı.
Savaş öncesinde boğazdan günde 125 ila 140 gemi geçerken, bu sayı şu anda yalnızca birkaç düzineye düştü.
Bu çıkmaz, petrol fiyatlarında ani artışa ve yakıt, gübre ile gıda maliyetlerinde yükselişe neden oldu.
PETROL FİYATLARI DALGALI SEYRETTİ
Salı günü Asya piyasalarının açılışında ABD Batı Teksas Ham Petrolü, Pazartesi günkü kapanış fiyatına göre hafif artış gösterdi.
Buna karşın fiyat, Cuma günkü kapanışa göre yüzde 5,5 düşüş kaydetti.
Petrol piyasasında Hürmüz Boğazı’na ilişkin gelişmeler, ABD-İran görüşmeleri ve sahadaki askeri hareketlilik belirleyici olmaya devam etti.
