Küresel ısınma, aşırı hava olayları ve doğal kaynakların hızla tükenmesi dünya ekonomisini yeniden düşünmeye zorlayan başlıca sorunlar arasında yer alırken, sıfır atık yaklaşımı hem çevresel hem de ekonomik faydalarıyla giderek daha fazla önem kazanıyor.
KÜRESEL EKONOMİYE TRİLYONLARCA DOLARLIK POTANSİYEL
Sıfır atık modeli; üretim, tüketim ve geri dönüşüm süreçlerinin yeniden tasarlanmasını hedefleyerek atık oluşumunu en aza indirmeyi amaçlıyor. Bu yaklaşım yalnızca çevrenin korunmasına katkı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda kaynak verimliliğini artırarak ekonomiye yeni bir değer kazandırıyor.
Döngüsel ekonomi kapsamında geri dönüşüm, yeniden kullanım ve sürdürülebilir üretim uygulamaları yeni istihdam alanları oluştururken, uluslararası raporlar bu modelin küresel ekonomiye trilyonlarca dolarlık katkı sağlayabileceğini ortaya koyuyor.
Örneğin geri dönüştürülen alüminyum üretimi, sıfırdan üretime göre yüzde 90’a varan enerji tasarrufu sağlıyor. Plastik, cam ve kağıt geri dönüşümü de enerji tüketimini azaltarak karbon salımının düşmesine katkı sunuyor.
SIFIR ATIK PROJESİ TÜRKİYE’DE SES GETİRDİ
Türkiye’de 2017 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayelerinde başlatılan Sıfır Atık Projesi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülüyor.
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda başlatılan proje, atıkları kontrol altına almayı ve gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmayı amaçlıyor.
Bu kapsamda bugüne kadar 205 bin binada Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulanmaya başladı.
GERİ KAZANIM ORANI YÜZDE 36’YI AŞTI
Projenin başlangıcında yüzde 13 olan geri kazanım oranı, 2024 yılı itibarıyla yüzde 36,08’e yükseldi. Bu oranın 2035 yılında yüzde 60’a çıkarılması hedefleniyor.
Sıfır Atık Hareketi kapsamında 8 yılda geri kazanılan atık miktarları ise şöyle oldu:
32,5 milyon ton kağıt-karton
9,1 milyon ton plastik
3,1 milyon ton cam
6,4 milyon ton metal
23,4 milyon ton organik ve diğer geri dönüştürülebilir atık
Geri dönüşüm sayesinde 256 milyar liralık ekonomik katkı sağlandı.
ENERJİ, SU VE PETROLDE DEV TASARRUF
Proje kapsamında elde edilen çevresel kazanımlar da dikkat çekiyor.
Geri dönüşüm sayesinde:
1,71 trilyon litre su,
54,6 milyar litre petrol,
227,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandı.
Bu enerji tasarrufu yaklaşık 40 milyon hanenin bir yıllık elektrik tüketimine eşdeğer bir kazanım anlamına geliyor.
Ayrıca 150 milyon ton karbondioksit salımı önlenerek yaklaşık 30 milyon aracın yıllık karbon salımına eş değer çevresel fayda elde edildi.
PLASTİK POŞET UYGULAMASI 28 MİLYAR LİRA TASARRUF SAĞLADI
2019 yılında yürürlüğe giren plastik poşetlerin ücretlendirilmesi uygulaması da önemli bir sonuç ortaya koydu.
2019-2025 döneminde:
2 milyon 844 bin ton plastik atığın oluşumu engellendi
Plastik ham madde ithalatı azaldı
Yaklaşık 28 milyar liralık ekonomik tasarruf sağlandı
168 bin ton sera gazı emisyonu önlendi.
2026 YILINDA YENİ FARKINDALIK PROGRAMI
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, toplum genelinde sıfır atık bilincini artırmak amacıyla 2026 yılı için aylık sıfır atık temaları belirledi.
81 ilde eş zamanlı yürütülecek çalışmalar kapsamında öğrencilerden ailelere, işletmelerden kamu kurumlarına kadar toplumun tüm kesimlerinde sürdürülebilir yaşam alışkanlıklarının yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Bu kapsamda 2026 yılı Mart ayı teması “Uluslararası Sıfır Atık Ayı” olarak belirlendi.
