Ticari süpersonik uçuşların geleceği açısından önemli bir test başarıyla tamamlandı. NASA’nın Lockheed Martin ile geliştirdiği deneysel X-59 uçağı, Kaliforniya’daki Mojave Çölü üzerinde yapılan test uçuşunda ilk kez ses bariyerini aştı. NASA test pilotu Jim “Clue” Less yönetimindeki uçak, Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’nden havalandı ve 81 dakikalık uçuşun ardından güvenli şekilde iniş yaptı. Testte X-59’un süpersonik hıza ulaştığında tasarlandığı şekilde istikrarlı çalıştığı görüldü.
SES HIZI İLK KEZ AŞILDI
Test uçuşunda X-59, 43 bin 400 feet irtifaya çıktı. Uçak, Mach 1.077 hıza ulaşarak ses hızını geçti. Bu uçuş, X-59’un ekim ayındaki ilk testinden bu yana gerçekleştirilen 16. uçuş oldu. NASA, elde edilen verilerin uçağın süpersonik performansını değerlendirmek açısından önemli olduğunu bildirdi. X-59’un asıl hedefi, ses hızını aşan uçakların yerde oluşturduğu güçlü ses patlamasını azaltmak. Bu nedenle testler, yalnızca hız performansı açısından değil, uçağın akustik izini ölçmek açısından da önem taşıyor.
1973’TEN BU YANA SÜREN YASAK
Ticari uçakların karalar üzerinde ses hızını aşması, ses patlaması nedeniyle uzun süredir yasak. ABD’de bu kısıtlama 1973 yılından bu yana yürürlükte bulunuyor. Bu yasak, süpersonik yolcu uçaklarının ticari ölçekte yaygınlaşmasının önündeki en büyük engellerden biri olarak görülüyor. NASA’nın Quesst misyonu kapsamında geliştirilen X-59, bu düzenlemelerin yeniden değerlendirilmesine temel oluşturabilecek veriler üretmeyi amaçlıyor.
SES PATLAMASINI AZALTAN TASARIM
X-59, geleneksel süpersonik uçaklardan farklı bir gövde tasarımına sahip. Uzun ve dar gövde yapısı ile uzatılmış burun bölümü, şok dalgalarının tek bir güçlü ses patlaması halinde birleşmesini önlemek üzere tasarlandı. Uçakta, uzun burun nedeniyle klasik ön kokpit camı bulunmuyor. Bunun yerine pilot, dış görüşü yüksek çözünürlüklü kameralar ve ekranlar üzerinden sağlayan harici görüş sistemiyle uçuşu yönetiyor. Bu mimari, uçağın süpersonik uçuş sırasında yerde daha düşük seviyede algılanan bir ses oluşturmasını hedefliyor.
İLK TESTTE AKUSTİK İMZA NET AYRILAMADI
Son test uçuşunda X-59’un yanında bir F-15 takip uçağı da yer aldı. Takip uçağının oluşturduğu yüksek ses nedeniyle X-59’un kendi akustik imzası sensörler tarafından net biçimde ayrıştırılamadı. Buna rağmen toplanan aerodinamik veriler, uçağın beklenen performans çizgisinde ilerlediğini gösterdi. NASA, ilerleyen testlerde X-59’un ses patlamasını ne kadar azalttığını daha net ölçmeyi hedefliyor.
SIRADAKİ HEDEF 1.4 MACH HIZ
NASA’nın bir sonraki test uçuşunda hedefi daha da yükseltmesi planlanıyor. Yeni uçuşta X-59’un Mach 1.4 hıza ve 55 bin feet irtifaya ulaşması hedefleniyor. Bu testte yerdeki mikrofonlar ve takip uçağındaki özel sensörler aracılığıyla uçağın sessiz süpersonik akustik izinin daha net kaydedilmesi amaçlanıyor. X-59 programından elde edilecek veriler, karalar üzerinde süpersonik ticari uçuşlara yönelik mevcut kuralların gelecekte yeniden değerlendirilmesi için kullanılacak.
SÜPERSONİK TİCARİ UÇUŞLAR İÇİN KRİTİK AŞAMA
NASA ve Lockheed Martin’in X-59 programı, süpersonik uçuşların yalnızca okyanus aşırı rotalarla sınırlı kalmaması için teknik veri üretmeyi hedefliyor. Uçağın ses patlamasını rahatsız edici seviyelerin altına indirebildiği kanıtlanırsa, havacılık otoritelerinin karalar üzerindeki süpersonik uçuş yasağını yeniden ele alması mümkün olabilir. Bu nedenle X-59’un ilk kez ses hızını aşması, ticari süpersonik yolculuğun geleceği açısından önemli bir test aşaması olarak öne çıkıyor.
