​​​​​Medya devleri internet arşivlerini yapay zeka taraması nedeniyle kapatıyor

New York Times ve Guardian gibi küresel yayıncılar, içeriklerini yapay zeka modellerine karşı korumak ve ticarileştirmek amacıyla İnternet Arşivi'ne (Wayback Machine) erişimi engellemeye başladı. Bu hamle, ‘açık internet’ döneminin sonu ve verinin yeni bir ticari meta olarak yükselişi anlamına geliyor.

1990'ların başında ‘açık bilgi paylaşımı’ vizyonuyla kurulan Dünya Çapında Ağ (WWW), ticari kaygılar ve yapay zeka teknolojilerinin yükselişiyle kabuk değiştiriyor. İnternetin hafızası olarak kabul edilen ve 1996'dan bu yana web sitelerini arşivleyen ‘Wayback Machine’, dünyanın en büyük haber kuruluşlarının engellemeleriyle karşı karşıya.

The Guardian, The New York Times, Financial Times ve USA Today gibi medya devleri, İnternet Arşivi'nin sitelerini taramasını durdurduklarını doğruladı. Bu kararın arkasında, fikri mülkiyet haklarının korunması ve yapay zeka şirketleriyle yapılan milyon dolarlık veri lisanslama anlaşmaları yatıyor.

GAZETECİLİK İÇERİĞİ TİCARİ METAYA DÖNÜŞTÜ

Yayıncılar, arşivin koruma misyonuna saygı duyduklarını belirtmekle birlikte, sınırsız erişimin iki temel ticari risk oluşturduğunu savunuyor:

• Ödeme Duvarı (Paywall) İhlalleri: Kullanıcıların abonelik ücreti ödemeden içeriklere arşiv üzerinden ulaşması.
• Yapay Zeka Veri Madenciliği: Teknoloji şirketlerinin, telif hakkı ödemeden bu arşivleri kullanarak Büyük Dil Modellerini (LLM) eğitmesi.

ChatGPT, Copilot ve Gemini gibi üretken yapay zeka sistemlerinin eğitilmesi için gereken devasa veri setleri, haber arşivlerini, kitapları ve akademik araştırmaları ‘paha biçilemez bir ticari meta’ haline getirdi. Yayıncılar, İnternet Arşivi'ni bu teknoloji şirketleri için bir ‘arka kapı’ olarak nitelendiriyor.

MİLYON DOLARLIK LİSANSLAMA ANLAŞMALARI

Medya sektörü, içeriklerini yapay zeka şirketlerine bedelsiz kaptırmak yerine, lisanslama yoluyla gelir elde etme stratejisini benimsiyor.

• News Corp ve OpenAI: Yapılan anlaşmanın değerinin 5 yıl için 250 milyon ABD dolarını aştığı bildiriliyor.
• Taylor & Francis ve Microsoft: Akademik yayıncı, 3 binden fazla dergiye erişim için Microsoft ile 10 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı.

Öte yandan, anlaşma yoluna gitmeyen yayıncılar hukuk mücadelesini sürdürüyor. The New York Times'ın OpenAI'ye ve News Corp'un Perplexity AI'ye karşı açtığı davalar, fikri mülkiyet hakları konusundaki gerilimin boyutunu gösteriyor.

GELECEĞİN TARİHİ KAYITLARI RİSK ALTINDA

Sektördeki bu ticari korumacılık, internetin tarihsel kaydının tutulması konusunda endişelere yol açıyor. 30 yılı aşkın süredir araştırmacılar ve gazeteciler için birincil kaynak olan Wayback Machine'in engellenmesi, dijital tarihte büyük boşluklar oluşması riskini doğuruyor.

Örneğin, The New York Times'ın Haziran 1997 tarihli web sitesinin ilk görünümüne bugün arşiv üzerinden erişilebilirken; mevcut engellemeler nedeniyle 30 yıl sonra bugünün manşetlerine erişmek mümkün olmayabilir.

Ekonomik baskılar altındaki haber sektörü, reklam gelirlerinin düşmesi ve teknoloji devlerinin baskısı karşısında abonelik modellerine ve veri satışına yöneliyor. Ancak bu durum, internetin giderek daha kapalı, ticari ve ücretli bariyerlerle dolu bir yapıya dönüşmesine neden oluyor. Ticari yayıncıların kararları ve yapay zekanın getirdiği zorluklar arasında sıkışan ‘açık internet’ ideali, tarihinin en büyük sınavını veriyor.