{"status":true,"post":{"id":34260,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 21:34:23","created_at":"2022-08-04T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T18:34:23.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":34260,"is_featured":0,"title":"Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nde dijital para denemesi","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/strong><\/span><\/p>

Amerika k\u0131tas\u0131ndaki El Salvador\u2019un ard\u0131ndan Orta Afrika Cumhuriyeti, kripto para birimi Bitcoin\u2019i yasal \u00f6deme arac\u0131 ilan eden d\u00fcnyada ikinci \u00fclke oldu. Orta Afrika Cumhuriyeti, ayr\u0131ca kendi dijital paras\u0131 \u2018sango coin\u2019i de uygulamaya almak istedi. Ancak s\u00f6z konusu uygulama hayata ge\u00e7emeden kom\u015fu \u00fclkelerin de etkisiyle donduruldu. <\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Ne gariptir ki, Amerika ve Afrika\u2019n\u0131n orta k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yer alan iki \u00fclke, bir kripto paray\u0131 resmile\u015ftirme konusunda ba\u015f\u0131 \u00e7ekti:<\/span>
<\/span>
El Salvador ve Orta Afrika Cumhuriyeti\u2026 Acaba d\u00fcnyada ba\u015fka \u00fclkeler cesaret mi edemedi, yoksa bunlar\u0131n deneyecekleri ba\u015fka \u00e7areleri mi kalmad\u0131? Aralar\u0131nda ne t\u00fcr benzerlik var da Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki 193 ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet i\u00e7inde bu uygulama bir deney ise bula bula bunlar\u0131 m\u0131 tespit ettiler? Orta Amerika \u00fclkelerinden 20.742 km2\u2019lik co\u011frafi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe sahip ve 6 milyon 500 bin n\u00fcfuslu El Salvador, 2021 y\u0131l\u0131 ekim ay\u0131nda Bitcoin isimli kripto paray\u0131 resmi \u00f6deme arac\u0131 olarak kabul etti. Bunu, sekiz ay sonra 623 bin km2\u2019lik co\u011frafyada yakla\u015f\u0131k 6 milyon n\u00fcfuslu Orta Afrika Cumhuriyeti takip etti ve 2022 y\u0131l\u0131 nisan ay\u0131nda benzeri bir uygulamaya ge\u00e7ti.<\/span>
<\/span>
NEDEN ORTA AFR\u0130KA?<\/strong><\/span>
<\/span>
Co\u011frafi konumu sebebiyle iki as\u0131r \u00f6ncesine kadar hi\u00e7bir ciddi yerle\u015fim yerlerinin kurulamad\u0131\u011f\u0131 Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin k\u0131sa tarihi ge\u00e7mi\u015finde ya\u015fad\u0131klar\u0131, kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 pek a\u015famad\u0131. Yerli topluluklar\u0131n\u0131n 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren daha \u00e7ok kuzeyindeki \u00c7ad, bat\u0131s\u0131ndaki Nijerya ve do\u011fusundaki Sudan yerel y\u00f6netimleri ile temaslar\u0131 vard\u0131. <\/span>
<\/span>
Osmanl\u0131\u2019n\u0131n M\u0131s\u0131r eyaletini 1805 y\u0131l\u0131ndan itibaren idare eden Kavalal\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa, 1821 y\u0131l\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Sudan topraklar\u0131ndaki n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ba\u015flad\u0131. 1849 y\u0131l\u0131nda vefat\u0131ndan sonra yerine ge\u00e7en o\u011fullar\u0131 da bu s\u00fcreci s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp 1870\u2019li y\u0131llarda \u00f6nce D\u00e2rfur, ard\u0131ndan da bug\u00fcnk\u00fc Uganda, Kongo ve Orta Afrika s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan yerlere kadar etkili oldular. Bu d\u00f6nemde Sudanl\u0131 askerler aras\u0131nda ismi \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve pa\u015fal\u0131k unvan\u0131 verilen Z\u00fcbeyir Rahme Pa\u015fa\u2019n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi ve komutanl\u0131klar verdi\u011fi askerleri vard\u0131. Bunlardan Rabih Fazlallah; 1882 y\u0131l\u0131nda \u00f6nce M\u0131s\u0131r\u2019a, hemen ard\u0131ndan da Sudan\u2019a el koydu\u011funu d\u00fcnyaya ilan eden \u0130ngiltere\u2019ye kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck direnci g\u00f6steren Afrikal\u0131 \u00f6nderlerden oldu. Emrine ald\u0131\u011f\u0131 binlerce g\u00f6n\u00fcll\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131 ile daha \u00f6nce seferler d\u00fczenledi\u011fi D\u00e2rfur ve Orta Afrika \u00fczerinden bug\u00fcnk\u00fc Kamerun, \u00c7ad ve Nijerya topraklar\u0131nda mevcut t\u00fcm yerel idareleri kendisine ba\u011flad\u0131. Nijerya\u2019da kurdu\u011fu Dikve \u015fehrini de ba\u015fkent yapt\u0131. Frans\u0131zlar onun g\u00fcc\u00fcn\u00fc fark edince kurdu\u011fu idareye Rabih \u0130mparatorlu\u011fu dedi. S\u00f6m\u00fcrgeci niyetlerini Afrika\u2019n\u0131n ortas\u0131nda durduraca\u011f\u0131ndan emin oldular ve onu yok etmek \u00fczere \u00c7ad G\u00f6l\u00fc havzas\u0131n\u0131 \u0130ngiltere ve Almanya ile masa ba\u015f\u0131nda payla\u015fan Fransa \u00e7\u0131kt\u0131. 1900 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalardan sonra Rabih ve ordusu yok edildi.<\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti topraklar\u0131na g\u00fcneyindeki ba\u015fkenti Brazavil olan Kongo Cumhuriyeti\u2019nden \u0131rmak yoluyla gelen Frans\u0131z birlikleri, bu \u00fclke ile kuzeyindeki b\u00f6lgeleri Ubangi-\u015eari-\u00c7ad diye birle\u015ftirdi. Ard\u0131ndan iki ayr\u0131 \u00fclkeye ay\u0131rd\u0131lar ve \u00f6nce Ubangi-\u015eari, sonra da bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131n\u0131 verdiler. \u00c7ok zengin maden yataklar\u0131na ra\u011fmen buras\u0131 60 y\u0131l aynen \u00c7ad gibi her t\u00fcrl\u00fc d\u0131\u015f d\u00fcnyayla etkile\u015fime kapat\u0131ld\u0131 ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n hi\u00e7bir sosyo-ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fme s\u00fcresini takip etmesine m\u00fcsaade edilmedi. <\/span>
<\/span>
Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 ad\u0131 sadece darbe haberleriyle an\u0131ld\u0131. <\/span>
<\/span>
2016\u2019DA BA\u015eKAN OLDU<\/strong><\/span>
<\/span>
20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda ba\u015flayan Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi \u00f6ncesi \u00fclkenin yerlileri ya M\u00fcsl\u00fcman veya yerel dinlere mensuptu. Frans\u0131zlar ve di\u011fer s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler buraya \u00e7ok say\u0131da misyoner g\u00f6nderip aradan ge\u00e7en 100 y\u0131lda halk\u0131n yar\u0131dan fazlas\u0131n\u0131 H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyor. Ancak bunu do\u011frulayacak bir n\u00fcfus say\u0131m\u0131 yok. \u0130\u015fgal ile birlikte toplumda giderek artan \u015fekilde M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca davran\u0131\u015flar geli\u015ftirildi. S\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesinde \u00fclkenin y\u00f6netimi ellerinde iken sosyal hayat\u0131n tamamen d\u0131\u015f\u0131na itildiler. <\/span>
<\/span>
Protestan papazl\u0131\u011f\u0131 da yapan Fran\u00e7ois Bozize isimli devlet ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan 2013 y\u0131l\u0131nda kaosa s\u00fcr\u00fcklenen \u00fclke, b\u00fcy\u00fck bir dram ya\u015fad\u0131. 2016 y\u0131l\u0131nda devlet ba\u015fkan\u0131 olan Faustin-Archange Touadera ile birlikte aradan ge\u00e7en alt\u0131 y\u0131lda i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar k\u0131smen \u00f6nlendi. Kendisinden \u00f6nce G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti askerlerinin, onlardan \u00f6nce de Frans\u0131z askerlerinin ve \u00f6zellikle de \u00c7ad askerlerinin s\u0131k\u00e7a askeri etkisinde kalan \u00fclkede Birle\u015fmi\u015f Milletler Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda da farkl\u0131 devletlerden birlikler vard\u0131. <\/span>
<\/span>
Neredeyse hi\u00e7biri bu devletin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamada ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. Etraf\u0131ndaki dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirmesiyle ba\u015fta kendisi, ba\u015fbakan ve savunma bakan\u0131 gibi ki\u015filerin can g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in Rusya\u2019dan 2 bin 500 Wagner milisi getirtti. Ukrayna sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca bunlar\u0131n yar\u0131dan fazlas\u0131 geri d\u00f6nmek zorunda kald\u0131. <\/span>
<\/span>
SON \u00c7ARE M\u0130?<\/strong><\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti, \u00e7o\u011fu Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi gibi ad\u0131na k\u0131saca CFA dedikleri ve Paris darphanesinde bas\u0131lan bir para birimi kullan\u0131yor. \u00dclke ekonomisi tamamen bitmi\u015f vaziyette ve y\u0131llard\u0131r ekonomik ambargo alt\u0131nda. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in son \u00e7are olarak \u00fclkenin yerel konu\u015fma dili \u2018Sango\u2019 ad\u0131nda dijital bir para birimini kabul etmek zorunda kald\u0131. Gerek Wagner\u2019i \u00fclkeye getirtirken, gerekse bir\u00e7ok i\u00e7 ve d\u0131\u015f konularda dan\u0131\u015fman olarak g\u00f6revlendirdi\u011fi ki\u015filer aras\u0131nda Kamerun vatanda\u015flar\u0131 dikkat \u00e7ekiyordu. Onlar\u0131n her konuda Devlet Ba\u015fkan\u0131 Touadera\u2019n\u0131n bilgileri do\u011frultusunda hareket etti\u011fi bas\u0131nda yer al\u0131yor. Dikkatlerden ka\u00e7an ise <\/span>2008-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k da yapan bu devlet adam\u0131n\u0131n, 1986\u2019da Fransa\u2019n\u0131n Lille \u00dcniversitesi\u2019nden ve 2004\u2019de Kamerun\u2019un Yaounde \u00dcniversitesi\u2019nden iki matematik doktoras\u0131n\u0131n bulunmas\u0131. <\/span>
<\/span>
Elmas, alt\u0131n ve uranyum gibi \u00e7ok k\u0131ymetli madenlerin yan\u0131nda \u00fclke topraklar\u0131 her y\u00f6nden \u00e7ok zengindi. Tahminlere g\u00f6re bunlar\u0131n toplam de\u011feri 3 trilyon dolar\u0131 ge\u00e7iyor. Touadera, her ne kadar askeri konularda Ruslara g\u00fcvense bile ki, Ukrayna sava\u015f\u0131 bunun da bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Zaten ekonomik y\u00f6nden Euro ile sabit kura sahip CFA\u2019n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede Rusya ile para birimi \u00fczerinden istese de temas da kuram\u0131yordu. Tek \u00e7aresi \u2018Sango\u2019 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi dijital para ile \u00fclke kaynaklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 piyasalardaki al\u0131c\u0131larla al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flamakt\u0131.<\/span>
<\/strong><\/span>
EL SALVADOR \u0130LE ORTA AFR\u0130KA CUMHUR\u0130YET\u0130\u2019N\u0130N FARKI<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n ortas\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck ama y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne g\u00f6re kilometrekareye d\u00fc\u015fen en yo\u011fun n\u00fcfusa sahip \u00fclkesi El Salvador\u2019da \u015fimdilerde Nayib Bukele ad\u0131nda gen\u00e7 ve dinamik, Filistin as\u0131ll\u0131 bir devlet ba\u015fkan\u0131 var. \u00dclkenin kulland\u0131\u011f\u0131 para birimi, dolar tedav\u00fclde kalmaya devam edecek \u015fekilde Bitcoin ile de i\u015flem yap\u0131labilecek. Al\u0131nan bu karar sebebiyle \u00e7evresindeki hi\u00e7bir \u00fclkeyle herhangi bir para ve ekonomik birli\u011fi i\u00e7inde bulunmamas\u0131, herhangi bir bask\u0131 ve tedbire de maruz de\u011fil. IMF de buradaki ekonomik gidi\u015fi yak\u0131ndan tefti\u015f ediyor. Halk\u0131n tamam\u0131 elektrik kullan\u0131rken \u00f6zellikle kripto para i\u00e7in gerekli internet kullan\u0131m\u0131 da d\u00fcnyada hen\u00fcz 3 milyar insan\u0131n ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir alan iken bu oran El Salvador\u2019da y\u00fczde 67 kabul ediliyor. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin kripto para kullanmada s\u0131n\u0131rl\u0131 da bulunsa i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri m\u00fcspet kar\u015f\u0131lan\u0131rken, halka arz edilen bir milyar dolarl\u0131k kripto para tahvilleri ise beklenen ilgiyi g\u00f6rmedi. Hatta \u00e7ok say\u0131da m\u00fc\u015fteri kripto para hesab\u0131 a\u00e7sa bile bunu genelde kullanmamakta \u0131srar etmesi kayg\u0131 verici kabul ediliyor.<\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019ne gelince, durum daha i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lamaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00dclkede elektrik t\u00fcketiminin y\u00fczde 15.5 gibi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck seviyede seyretmesi, internet kullan\u0131m\u0131n\u0131 da y\u00fczde 11 gibi \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 hale getiriyor. Dahas\u0131 10 \u00fcyesi bulunan, k\u0131saca CEMAC denilen Orta Afrika B\u00f6lgesi Para ve Ekonomi Birli\u011fi\u2019ne \u00fcyeli\u011fi sebebiyle buran\u0131n denetimindeki m\u00fc\u015fterek bankan\u0131n \u0131srarla dijital paraya ge\u00e7meme uyar\u0131s\u0131n\u0131 dinlemedi. Sonu\u00e7 itibariyle CFA para birimi ile Sango isimli yeni dijital para biriminin ayn\u0131 anda kullan\u0131m\u0131n\u0131n yak\u0131n gelecekte ciddi zorluklara sebep olaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/span>
<\/strong><\/span>
KENYALILAR \u00d6NC\u00dc<\/strong><\/span>
<\/span>
Kripto paran\u0131n en d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc Nijeryal\u0131lar de\u011fil, Kenyal\u0131lar kabul ediliyor. \u00dclke n\u00fcfusunun y\u00fczde 8.5 oran\u0131 bu para birimiyle i\u015flem yap\u0131yor ve bunu kullanan 154 \u00fclke aras\u0131nda 5. s\u0131raya yerle\u015fti. K\u0131saca P2P denen bir \u00f6zel ki\u015finin ba\u015fka bir \u00f6zel ki\u015fiyle yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemdeki para birimi olarak kripto paralarda Kenyal\u0131lar d\u00fcnya \u015fampiyonlu\u011funu ele ge\u00e7irdi. Afrika\u2019da baz\u0131 \u00fclkeler ise kripto paralar i\u00e7in hapis ve maddi bedel gerektiren ciddi yasaklamalar getirdi. Aralar\u0131nda Cezayir, Fas, M\u0131s\u0131r, Namibya ve Zimbabve gibi \u00fclkeler bunlar\u0131n kullan\u0131lmalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131ksalar da vatanda\u015flar\u0131 ilgilerini azaltmad\u0131klar\u0131 gibi art\u0131rd\u0131. Hatta Fasl\u0131lar t\u00fcm Afrika\u2019da y\u00fczde 2 oran\u0131ndaki kullan\u0131mlar\u0131 ile k\u0131tadaki ilk 5 \u00fclke aras\u0131nda yer ald\u0131. M\u0131s\u0131r\u2019da ba\u015fm\u00fcft\u00fc \u015eevki Allam, dinen yasak olan \u015fans oyunlar\u0131n\u0131 te\u015fvik etti\u011fi i\u00e7in bu para birimlerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n haram oldu\u011funu bir fetva ile beyan etti. <\/span>
<\/span>
UYGULAMA \u015e\u0130MD\u0130L\u0130K DONDURULDU <\/strong><\/span>
<\/span>
Uluslararas\u0131 medyan\u0131n Orta Afrika Cumhuriyeti ile ilgili t\u00fcm menfi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 bir tarafa, d\u00fcnyan\u0131n en zengin madenlerine sahip bu \u00fclkenin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ekonomik darbo\u011fazdan mutlaka \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekiyor. Matematik alan\u0131nda neredeyse 20 y\u0131l arayla iki doktora tezi yazan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Faustin-Archange Touadera i\u00e7in \u2018bu konulardan anlamas\u0131 hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil\u2019 gibi yorumlar ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. O ikinci defad\u0131r idare etti\u011fi devletini bu \u00e7\u0131kmazdan kurtarmak i\u00e7in dijital para d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7are bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu yola girdi. <\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti Ba\u015fkan\u0131 Touad\u00e9ra, 23 Nisan\u2019da ulusal dijital paras\u0131 olan 25 milyon \u2018sango coin\u2019i 10 Temmuz\u2019dan itibaren birim ba\u015f\u0131na 0.10 dolar fiyatla sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131karmak istedi\u011fini belirtti. Ancak Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin de payda\u015f\u0131 oldu\u011fu Orta Afrika Devletleri Bankas\u0131 (BEAC) konuya m\u00fcdahil oldu ve uzunca m\u00fczakereler yap\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer \u00fclkeler, s\u00f6z konusu uygulaman\u0131n ortak kulland\u0131klar\u0131 para birimi CFA ekosistemine zarar verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bunun \u00fczerine Orta Afrika Maliye ve B\u00fct\u00e7e Bakan\u0131 Herv\u00e9 Ndoba, BEAC y\u00f6netim kurulunun 20 Temmuz\u2019da Kamerun\u2019da toplanan ola\u011fan\u00fcst\u00fc toplant\u0131s\u0131na davet edildi ve \u00fclkesinin mali politikas\u0131n\u0131 anlatt\u0131. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcren toplant\u0131lar sonunda Orta Afrika Cumhuriyeti, kripto para birimleri yasas\u0131n\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 dondurdu.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"orta-afrika-cumhuriyetinde-dijital-para-denemesi","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nde dijital para denemesi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1197,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":34359,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":34260,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nde dijital para denemesi","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/strong><\/span><\/p>

Amerika k\u0131tas\u0131ndaki El Salvador\u2019un ard\u0131ndan Orta Afrika Cumhuriyeti, kripto para birimi Bitcoin\u2019i yasal \u00f6deme arac\u0131 ilan eden d\u00fcnyada ikinci \u00fclke oldu. Orta Afrika Cumhuriyeti, ayr\u0131ca kendi dijital paras\u0131 \u2018sango coin\u2019i de uygulamaya almak istedi. Ancak s\u00f6z konusu uygulama hayata ge\u00e7emeden kom\u015fu \u00fclkelerin de etkisiyle donduruldu. <\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Ne gariptir ki, Amerika ve Afrika\u2019n\u0131n orta k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yer alan iki \u00fclke, bir kripto paray\u0131 resmile\u015ftirme konusunda ba\u015f\u0131 \u00e7ekti:<\/span>
<\/span>
El Salvador ve Orta Afrika Cumhuriyeti\u2026 Acaba d\u00fcnyada ba\u015fka \u00fclkeler cesaret mi edemedi, yoksa bunlar\u0131n deneyecekleri ba\u015fka \u00e7areleri mi kalmad\u0131? Aralar\u0131nda ne t\u00fcr benzerlik var da Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki 193 ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet i\u00e7inde bu uygulama bir deney ise bula bula bunlar\u0131 m\u0131 tespit ettiler? Orta Amerika \u00fclkelerinden 20.742 km2\u2019lik co\u011frafi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe sahip ve 6 milyon 500 bin n\u00fcfuslu El Salvador, 2021 y\u0131l\u0131 ekim ay\u0131nda Bitcoin isimli kripto paray\u0131 resmi \u00f6deme arac\u0131 olarak kabul etti. Bunu, sekiz ay sonra 623 bin km2\u2019lik co\u011frafyada yakla\u015f\u0131k 6 milyon n\u00fcfuslu Orta Afrika Cumhuriyeti takip etti ve 2022 y\u0131l\u0131 nisan ay\u0131nda benzeri bir uygulamaya ge\u00e7ti.<\/span>
<\/span>
NEDEN ORTA AFR\u0130KA?<\/strong><\/span>
<\/span>
Co\u011frafi konumu sebebiyle iki as\u0131r \u00f6ncesine kadar hi\u00e7bir ciddi yerle\u015fim yerlerinin kurulamad\u0131\u011f\u0131 Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin k\u0131sa tarihi ge\u00e7mi\u015finde ya\u015fad\u0131klar\u0131, kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 pek a\u015famad\u0131. Yerli topluluklar\u0131n\u0131n 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren daha \u00e7ok kuzeyindeki \u00c7ad, bat\u0131s\u0131ndaki Nijerya ve do\u011fusundaki Sudan yerel y\u00f6netimleri ile temaslar\u0131 vard\u0131. <\/span>
<\/span>
Osmanl\u0131\u2019n\u0131n M\u0131s\u0131r eyaletini 1805 y\u0131l\u0131ndan itibaren idare eden Kavalal\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa, 1821 y\u0131l\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc Sudan topraklar\u0131ndaki n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmeye ba\u015flad\u0131. 1849 y\u0131l\u0131nda vefat\u0131ndan sonra yerine ge\u00e7en o\u011fullar\u0131 da bu s\u00fcreci s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp 1870\u2019li y\u0131llarda \u00f6nce D\u00e2rfur, ard\u0131ndan da bug\u00fcnk\u00fc Uganda, Kongo ve Orta Afrika s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan yerlere kadar etkili oldular. Bu d\u00f6nemde Sudanl\u0131 askerler aras\u0131nda ismi \u00f6ne \u00e7\u0131kan ve pa\u015fal\u0131k unvan\u0131 verilen Z\u00fcbeyir Rahme Pa\u015fa\u2019n\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi ve komutanl\u0131klar verdi\u011fi askerleri vard\u0131. Bunlardan Rabih Fazlallah; 1882 y\u0131l\u0131nda \u00f6nce M\u0131s\u0131r\u2019a, hemen ard\u0131ndan da Sudan\u2019a el koydu\u011funu d\u00fcnyaya ilan eden \u0130ngiltere\u2019ye kar\u015f\u0131 en b\u00fcy\u00fck direnci g\u00f6steren Afrikal\u0131 \u00f6nderlerden oldu. Emrine ald\u0131\u011f\u0131 binlerce g\u00f6n\u00fcll\u00fc sava\u015f\u00e7\u0131 ile daha \u00f6nce seferler d\u00fczenledi\u011fi D\u00e2rfur ve Orta Afrika \u00fczerinden bug\u00fcnk\u00fc Kamerun, \u00c7ad ve Nijerya topraklar\u0131nda mevcut t\u00fcm yerel idareleri kendisine ba\u011flad\u0131. Nijerya\u2019da kurdu\u011fu Dikve \u015fehrini de ba\u015fkent yapt\u0131. Frans\u0131zlar onun g\u00fcc\u00fcn\u00fc fark edince kurdu\u011fu idareye Rabih \u0130mparatorlu\u011fu dedi. S\u00f6m\u00fcrgeci niyetlerini Afrika\u2019n\u0131n ortas\u0131nda durduraca\u011f\u0131ndan emin oldular ve onu yok etmek \u00fczere \u00c7ad G\u00f6l\u00fc havzas\u0131n\u0131 \u0130ngiltere ve Almanya ile masa ba\u015f\u0131nda payla\u015fan Fransa \u00e7\u0131kt\u0131. 1900 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalardan sonra Rabih ve ordusu yok edildi.<\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti topraklar\u0131na g\u00fcneyindeki ba\u015fkenti Brazavil olan Kongo Cumhuriyeti\u2019nden \u0131rmak yoluyla gelen Frans\u0131z birlikleri, bu \u00fclke ile kuzeyindeki b\u00f6lgeleri Ubangi-\u015eari-\u00c7ad diye birle\u015ftirdi. Ard\u0131ndan iki ayr\u0131 \u00fclkeye ay\u0131rd\u0131lar ve \u00f6nce Ubangi-\u015eari, sonra da bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131n\u0131 verdiler. \u00c7ok zengin maden yataklar\u0131na ra\u011fmen buras\u0131 60 y\u0131l aynen \u00c7ad gibi her t\u00fcrl\u00fc d\u0131\u015f d\u00fcnyayla etkile\u015fime kapat\u0131ld\u0131 ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n hi\u00e7bir sosyo-ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fme s\u00fcresini takip etmesine m\u00fcsaade edilmedi. <\/span>
<\/span>
Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 ad\u0131 sadece darbe haberleriyle an\u0131ld\u0131. <\/span>
<\/span>
2016\u2019DA BA\u015eKAN OLDU<\/strong><\/span>
<\/span>
20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda ba\u015flayan Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi \u00f6ncesi \u00fclkenin yerlileri ya M\u00fcsl\u00fcman veya yerel dinlere mensuptu. Frans\u0131zlar ve di\u011fer s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler buraya \u00e7ok say\u0131da misyoner g\u00f6nderip aradan ge\u00e7en 100 y\u0131lda halk\u0131n yar\u0131dan fazlas\u0131n\u0131 H\u0131ristiyanla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyor. Ancak bunu do\u011frulayacak bir n\u00fcfus say\u0131m\u0131 yok. \u0130\u015fgal ile birlikte toplumda giderek artan \u015fekilde M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanca davran\u0131\u015flar geli\u015ftirildi. S\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesinde \u00fclkenin y\u00f6netimi ellerinde iken sosyal hayat\u0131n tamamen d\u0131\u015f\u0131na itildiler. <\/span>
<\/span>
Protestan papazl\u0131\u011f\u0131 da yapan Fran\u00e7ois Bozize isimli devlet ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan 2013 y\u0131l\u0131nda kaosa s\u00fcr\u00fcklenen \u00fclke, b\u00fcy\u00fck bir dram ya\u015fad\u0131. 2016 y\u0131l\u0131nda devlet ba\u015fkan\u0131 olan Faustin-Archange Touadera ile birlikte aradan ge\u00e7en alt\u0131 y\u0131lda i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar k\u0131smen \u00f6nlendi. Kendisinden \u00f6nce G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti askerlerinin, onlardan \u00f6nce de Frans\u0131z askerlerinin ve \u00f6zellikle de \u00c7ad askerlerinin s\u0131k\u00e7a askeri etkisinde kalan \u00fclkede Birle\u015fmi\u015f Milletler Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda da farkl\u0131 devletlerden birlikler vard\u0131. <\/span>
<\/span>
Neredeyse hi\u00e7biri bu devletin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamada ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. Etraf\u0131ndaki dan\u0131\u015fmanlar\u0131n\u0131n y\u00f6nlendirmesiyle ba\u015fta kendisi, ba\u015fbakan ve savunma bakan\u0131 gibi ki\u015filerin can g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in Rusya\u2019dan 2 bin 500 Wagner milisi getirtti. Ukrayna sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131nca bunlar\u0131n yar\u0131dan fazlas\u0131 geri d\u00f6nmek zorunda kald\u0131. <\/span>
<\/span>
SON \u00c7ARE M\u0130?<\/strong><\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti, \u00e7o\u011fu Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi gibi ad\u0131na k\u0131saca CFA dedikleri ve Paris darphanesinde bas\u0131lan bir para birimi kullan\u0131yor. \u00dclke ekonomisi tamamen bitmi\u015f vaziyette ve y\u0131llard\u0131r ekonomik ambargo alt\u0131nda. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in son \u00e7are olarak \u00fclkenin yerel konu\u015fma dili \u2018Sango\u2019 ad\u0131nda dijital bir para birimini kabul etmek zorunda kald\u0131. Gerek Wagner\u2019i \u00fclkeye getirtirken, gerekse bir\u00e7ok i\u00e7 ve d\u0131\u015f konularda dan\u0131\u015fman olarak g\u00f6revlendirdi\u011fi ki\u015filer aras\u0131nda Kamerun vatanda\u015flar\u0131 dikkat \u00e7ekiyordu. Onlar\u0131n her konuda Devlet Ba\u015fkan\u0131 Touadera\u2019n\u0131n bilgileri do\u011frultusunda hareket etti\u011fi bas\u0131nda yer al\u0131yor. Dikkatlerden ka\u00e7an ise <\/span>2008-2013 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k da yapan bu devlet adam\u0131n\u0131n, 1986\u2019da Fransa\u2019n\u0131n Lille \u00dcniversitesi\u2019nden ve 2004\u2019de Kamerun\u2019un Yaounde \u00dcniversitesi\u2019nden iki matematik doktoras\u0131n\u0131n bulunmas\u0131. <\/span>
<\/span>
Elmas, alt\u0131n ve uranyum gibi \u00e7ok k\u0131ymetli madenlerin yan\u0131nda \u00fclke topraklar\u0131 her y\u00f6nden \u00e7ok zengindi. Tahminlere g\u00f6re bunlar\u0131n toplam de\u011feri 3 trilyon dolar\u0131 ge\u00e7iyor. Touadera, her ne kadar askeri konularda Ruslara g\u00fcvense bile ki, Ukrayna sava\u015f\u0131 bunun da bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Zaten ekonomik y\u00f6nden Euro ile sabit kura sahip CFA\u2019n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkede Rusya ile para birimi \u00fczerinden istese de temas da kuram\u0131yordu. Tek \u00e7aresi \u2018Sango\u2019 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi dijital para ile \u00fclke kaynaklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 piyasalardaki al\u0131c\u0131larla al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flamakt\u0131.<\/span>
<\/strong><\/span>
EL SALVADOR \u0130LE ORTA AFR\u0130KA CUMHUR\u0130YET\u0130\u2019N\u0130N FARKI<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n ortas\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck ama y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne g\u00f6re kilometrekareye d\u00fc\u015fen en yo\u011fun n\u00fcfusa sahip \u00fclkesi El Salvador\u2019da \u015fimdilerde Nayib Bukele ad\u0131nda gen\u00e7 ve dinamik, Filistin as\u0131ll\u0131 bir devlet ba\u015fkan\u0131 var. \u00dclkenin kulland\u0131\u011f\u0131 para birimi, dolar tedav\u00fclde kalmaya devam edecek \u015fekilde Bitcoin ile de i\u015flem yap\u0131labilecek. Al\u0131nan bu karar sebebiyle \u00e7evresindeki hi\u00e7bir \u00fclkeyle herhangi bir para ve ekonomik birli\u011fi i\u00e7inde bulunmamas\u0131, herhangi bir bask\u0131 ve tedbire de maruz de\u011fil. IMF de buradaki ekonomik gidi\u015fi yak\u0131ndan tefti\u015f ediyor. Halk\u0131n tamam\u0131 elektrik kullan\u0131rken \u00f6zellikle kripto para i\u00e7in gerekli internet kullan\u0131m\u0131 da d\u00fcnyada hen\u00fcz 3 milyar insan\u0131n ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir alan iken bu oran El Salvador\u2019da y\u00fczde 67 kabul ediliyor. \u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin kripto para kullanmada s\u0131n\u0131rl\u0131 da bulunsa i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri m\u00fcspet kar\u015f\u0131lan\u0131rken, halka arz edilen bir milyar dolarl\u0131k kripto para tahvilleri ise beklenen ilgiyi g\u00f6rmedi. Hatta \u00e7ok say\u0131da m\u00fc\u015fteri kripto para hesab\u0131 a\u00e7sa bile bunu genelde kullanmamakta \u0131srar etmesi kayg\u0131 verici kabul ediliyor.<\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019ne gelince, durum daha i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lamaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00dclkede elektrik t\u00fcketiminin y\u00fczde 15.5 gibi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck seviyede seyretmesi, internet kullan\u0131m\u0131n\u0131 da y\u00fczde 11 gibi \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 hale getiriyor. Dahas\u0131 10 \u00fcyesi bulunan, k\u0131saca CEMAC denilen Orta Afrika B\u00f6lgesi Para ve Ekonomi Birli\u011fi\u2019ne \u00fcyeli\u011fi sebebiyle buran\u0131n denetimindeki m\u00fc\u015fterek bankan\u0131n \u0131srarla dijital paraya ge\u00e7meme uyar\u0131s\u0131n\u0131 dinlemedi. Sonu\u00e7 itibariyle CFA para birimi ile Sango isimli yeni dijital para biriminin ayn\u0131 anda kullan\u0131m\u0131n\u0131n yak\u0131n gelecekte ciddi zorluklara sebep olaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.<\/span>
<\/strong><\/span>
KENYALILAR \u00d6NC\u00dc<\/strong><\/span>
<\/span>
Kripto paran\u0131n en d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc Nijeryal\u0131lar de\u011fil, Kenyal\u0131lar kabul ediliyor. \u00dclke n\u00fcfusunun y\u00fczde 8.5 oran\u0131 bu para birimiyle i\u015flem yap\u0131yor ve bunu kullanan 154 \u00fclke aras\u0131nda 5. s\u0131raya yerle\u015fti. K\u0131saca P2P denen bir \u00f6zel ki\u015finin ba\u015fka bir \u00f6zel ki\u015fiyle yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemdeki para birimi olarak kripto paralarda Kenyal\u0131lar d\u00fcnya \u015fampiyonlu\u011funu ele ge\u00e7irdi. Afrika\u2019da baz\u0131 \u00fclkeler ise kripto paralar i\u00e7in hapis ve maddi bedel gerektiren ciddi yasaklamalar getirdi. Aralar\u0131nda Cezayir, Fas, M\u0131s\u0131r, Namibya ve Zimbabve gibi \u00fclkeler bunlar\u0131n kullan\u0131lmalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131ksalar da vatanda\u015flar\u0131 ilgilerini azaltmad\u0131klar\u0131 gibi art\u0131rd\u0131. Hatta Fasl\u0131lar t\u00fcm Afrika\u2019da y\u00fczde 2 oran\u0131ndaki kullan\u0131mlar\u0131 ile k\u0131tadaki ilk 5 \u00fclke aras\u0131nda yer ald\u0131. M\u0131s\u0131r\u2019da ba\u015fm\u00fcft\u00fc \u015eevki Allam, dinen yasak olan \u015fans oyunlar\u0131n\u0131 te\u015fvik etti\u011fi i\u00e7in bu para birimlerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n haram oldu\u011funu bir fetva ile beyan etti. <\/span>
<\/span>
UYGULAMA \u015e\u0130MD\u0130L\u0130K DONDURULDU <\/strong><\/span>
<\/span>
Uluslararas\u0131 medyan\u0131n Orta Afrika Cumhuriyeti ile ilgili t\u00fcm menfi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 bir tarafa, d\u00fcnyan\u0131n en zengin madenlerine sahip bu \u00fclkenin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ekonomik darbo\u011fazdan mutlaka \u00e7\u0131kmas\u0131 gerekiyor. Matematik alan\u0131nda neredeyse 20 y\u0131l arayla iki doktora tezi yazan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Faustin-Archange Touadera i\u00e7in \u2018bu konulardan anlamas\u0131 hi\u00e7 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil\u2019 gibi yorumlar ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tm\u0131yor. O ikinci defad\u0131r idare etti\u011fi devletini bu \u00e7\u0131kmazdan kurtarmak i\u00e7in dijital para d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7are bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu yola girdi. <\/span>
<\/span>
Orta Afrika Cumhuriyeti Ba\u015fkan\u0131 Touad\u00e9ra, 23 Nisan\u2019da ulusal dijital paras\u0131 olan 25 milyon \u2018sango coin\u2019i 10 Temmuz\u2019dan itibaren birim ba\u015f\u0131na 0.10 dolar fiyatla sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131karmak istedi\u011fini belirtti. Ancak Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin de payda\u015f\u0131 oldu\u011fu Orta Afrika Devletleri Bankas\u0131 (BEAC) konuya m\u00fcdahil oldu ve uzunca m\u00fczakereler yap\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer \u00fclkeler, s\u00f6z konusu uygulaman\u0131n ortak kulland\u0131klar\u0131 para birimi CFA ekosistemine zarar verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bunun \u00fczerine Orta Afrika Maliye ve B\u00fct\u00e7e Bakan\u0131 Herv\u00e9 Ndoba, BEAC y\u00f6netim kurulunun 20 Temmuz\u2019da Kamerun\u2019da toplanan ola\u011fan\u00fcst\u00fc toplant\u0131s\u0131na davet edildi ve \u00fclkesinin mali politikas\u0131n\u0131 anlatt\u0131. \u0130ki g\u00fcn s\u00fcren toplant\u0131lar sonunda Orta Afrika Cumhuriyeti, kripto para birimleri yasas\u0131n\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 dondurdu.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"orta-afrika-cumhuriyetinde-dijital-para-denemesi","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nde dijital para denemesi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1197,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}