{"status":true,"post":{"id":27358,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 15:31:08","created_at":"2021-07-01T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T12:31:08.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":27358,"is_featured":0,"title":"Metallerin \u015fah\u0131 platin teknolojinin vazge\u00e7ilmezi","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/p>

Platin grubu metalleri, y\u00fcksek teknolojinin vazge\u00e7ilemez madeni olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu metalleri b\u00f6ylesine k\u0131ymetlendiren ise yerlerine konabilecek ba\u015fka maddelerin bulunamamas\u0131. O nedenle platin adeta t\u00fcm metallerin \u015fah\u0131 olarak kabul ediliyor.<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Platin grubunda s\u00f6z sahibi ise yeni yataklar tespit edilene kadar G\u00fcney Afrika ile yak\u0131n kom\u015fusu Zimbabve. Neredeyse t\u00fcm global tedarikin y\u00fczde 90\u2019\u0131 Afrika\u2019dan, bunun da y\u00fczde 85\u2019ten fazlas\u0131 tek ba\u015f\u0131na G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Rusya ise ikinci \u00fcretici konumunda.<\/strong><\/span>
<\/span>
\u0130spanyollar, Amerika ile ilk defa kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 1490\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere t\u00fcm 16. y\u00fczy\u0131l boyunca neredeyse bu devasa k\u0131tan\u0131n her taraf\u0131n\u0131 dola\u015fmakta kararl\u0131yd\u0131lar. Kristof Kolomb\u2019un g\u00fcnl\u00fcklerinde yazd\u0131\u011f\u0131 gibi elde edecekleri alt\u0131nlarla Kud\u00fcs\u2019\u00fc, o d\u00f6nemde M\u0131s\u0131r\u2019daki Meml\u00fbklu T\u00fcrkleri\u2019nin idaresinden almak en b\u00fcy\u00fck hayalleri idi. Bu duygu onlar\u0131 ve di\u011fer Avrupal\u0131lar\u0131 g\u0131da, madenler ve benzeri ne bulurlarsa haklar\u0131nda bilgi edinip Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131maya, hatta Afrika ve Asya\u2019da s\u00f6m\u00fcrge niyetiyle temas ettikleri co\u011frafyalara da g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu. 1557 y\u0131l\u0131nda Julius Caesar Scaliger isimli bir yazar, <\/span>o zamana kadar varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar olmad\u0131klar\u0131 farkl\u0131 bir madenden bahsetmi\u015f ve buna \u0130spanyolca \u2018k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00fcm\u00fc\u015f\u2019 anlam\u0131nda \u2018platin\u2019 ad\u0131n\u0131 vermi\u015f. Tabii olarak o \u00e7a\u011flarda ve co\u011frafyalarda elde edilmesi \u00e7ok zordu. <\/span>
<\/span>
HAK\u0130M KITA AFR\u0130KA<\/strong><\/span>
<\/span>
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Amerika k\u0131tas\u0131nda ABD ve Kanada\u2019da, Asya\u2019da Rusya ve Afrika\u2019da ise G\u00fcney Afrika ve Zimbabve\u2019deki maden yataklar\u0131ndan platin grubu madenleri \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Ama neredeyse t\u00fcm tedarikin y\u00fczde 90\u2019\u0131 Afrika\u2019dan, bunun da y\u00fczde 85\u2019ten fazlas\u0131 tek ba\u015f\u0131na G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Rusya ise bu alanda ikinci \u00fcretici konumunda. <\/span>
<\/span>
1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131na kadar hemen t\u00fcm stratejik madenler, ABD ve Avrupa \u00fclkelerinin Afrika k\u0131tas\u0131 siyasetinin anahtar\u0131n\u0131 te\u015fkil ediyordu. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerdeki karga\u015falar\u0131n ve bunlara d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin ve k\u0131ta i\u00e7i dengelerin m\u00fcdahale edi\u015f \u015fekilleri bu menfaatlere g\u00f6re belirleniyordu.<\/span>
<\/span>
ALTINLA YARI\u015eIYOR<\/strong><\/span>
<\/span>
Hi\u00e7 tart\u0131\u015fmas\u0131z, platin ve paladyumu t\u00fcm metaller aras\u0131nda en k\u0131ymetli k\u0131lan husus, stratejik \u00f6nemi haiz bulunmalar\u0131 ve uluslararas\u0131 pazarlarda artan talepler kar\u015f\u0131s\u0131nda fiyatlar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 da geride b\u0131rakacak derecede y\u00fckselmesi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde paladyumun onsunun 1973 dolar seviyesini g\u00f6rerek, 2000 dolara do\u011fru yol almas\u0131 bir tesad\u00fcf de\u011fil. <\/span>
<\/span>
21. y\u00fczy\u0131l, ge\u00e7mi\u015f asr\u0131 da aratan bir talep yo\u011funlu\u011funu getirdi. Alt\u0131ndan 8 defa daha pahal\u0131 olan paladyum da platin gibi ayn\u0131 \u015fekilde bu seviyeye yak\u0131n bir de\u011ferde. Y\u00fcksek elektrik ve \u0131s\u0131 iletkenli\u011fi olan rodyumun bir ons tutar\u0131ndaki miktar\u0131 ise 9 bin dolar\u0131 buluyor. Bu beklenemeyen art\u0131\u015f, son be\u015f y\u0131lda bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131n\u0131 12\u2019ye katlamas\u0131na sebep oldu. Haliyle modern teknolojideki her yeni \u00fcr\u00fcnde buna ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131, ister istemez bunlar\u0131n \u00fccretlerine do\u011frudan yans\u0131yor.<\/span>
<\/span>
KULLANIM ALANLARI<\/strong><\/span>
<\/span>
Bak\u0131r gibi platin de modern sanayinin en \u00e7ok gereksinim duydu\u011fu bir metal. En ciddi rakibi yine kendi grubundan paladyum ve rodyum olup bunlara talepteki konumlar\u0131 o d\u00f6nemdeki fiyat art\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re \u015fekilleniyor. \u00d6ncelikle ve en hayati kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan otomobillerin \u00e7evre kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 gerekli katalitik konvert\u00f6rlerde ve ara\u00e7lar\u0131n egzozlar\u0131nda hidrokarbon, karbonmonoksit ve azot dioksit gibi zararl\u0131 gazlar\u0131n azot, karbon ve su buhar\u0131 \u015feklinde daha az zararl\u0131 hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinde en gerekli \u00fc\u00e7 metal; platin, paladyum ve rodyum. B\u00f6ylece zararl\u0131 gazlar\u0131n temizlenip a\u00e7\u0131k havaya en az seviyede sal\u0131nmas\u0131 bunlar\u0131n sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor. <\/span>
<\/span>
T\u00fcm platin \u00fcretiminin y\u00fczde 40\u2019\u0131, paladyum ve rodyumun y\u00fczde 85\u2019i otomobil sekt\u00f6r\u00fcndeki katalitik konvert\u00f6rlerdeki gerekli metal talebini kar\u015f\u0131l\u0131yor. Hibrit ara\u00e7 \u00fcretimindeki art\u0131\u015f, platin grubu metallere ileride ihtiya\u00e7 noktas\u0131nda belli bir tehdit olu\u015ftursa da halen \u00f6zellikle dizel arabalarda platin konumunu koruyor. <\/span>
<\/span>
Platin grubu metallerin t\u00fcm\u00fc oran itibar\u0131yla kuyumculukta m\u00fccevher \u00fcretiminde \u00f6nemli yer tutuyor. Kimya sanayinde bilhassa sentetik ve organik \u00fcr\u00fcnlerin elde edilmesinde ciddi bir ihtiya\u00e7 maddesi. Cam sanayinde ve \u00f6zellikle cam \u00fczerinde alt\u0131n kaplamalarda, LCD ekranlarda, saat yap\u0131m\u0131nda, ila\u00e7 ve kimyasal uygulamalarda, yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131nda, petrol sanayinde, kalp pilleri, kan \u015fekeri test \u015feritlerinde, di\u015f\u00e7ilik, silikon dahil cerrahi aletler gibi bir\u00e7ok t\u0131bbi malzeme \u00fcretiminde, reakt\u00f6rlerin t\u00fcrbinlerinde, elektrik ve disklerdeki filmlerin \u00fcretimi dahil elektronik \u00fcr\u00fcnlerde vazge\u00e7ilemez konumda. Bilhassa y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda korozyona kar\u015f\u0131 direnci sa\u011flamas\u0131 tercih sebebi. Taze meyve ve sebzelerin olgunla\u015fmalar\u0131n\u0131 geciktirmek i\u00e7in gerekli teknolojinin de \u00f6nemli bir gereksinimi. \u00d6zellikle paladyum, yak\u0131t h\u00fccrelerinde \u00f6nemli bir bile\u015fen olarak elektrik, su ve \u0131s\u0131 elde etmek i\u00e7in hidrojeni oksijenle reaksiyona sokmas\u0131 sebebiyle vazge\u00e7ilmez bir metal. <\/span>
<\/span>
\u00dclkelerin k\u0131yas\u0131ya rekabet ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir di\u011fer alan havac\u0131l\u0131k sanayi olup u\u00e7ak bujileri i\u00e7in t\u00fcm 20. y\u00fczy\u0131l boyunca ve bu as\u0131rda da platin grubu metaller ciddi ihtiya\u00e7 maddesi kalmaya devam edecek. Otomobil sekt\u00f6r\u00fcnde oldu\u011fu <\/span>
gibi bu sanayide de s\u00f6z sahibi devletler Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki k\u0131talarda yer al\u0131yor.<\/span>
<\/span>
GER\u0130 D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM FIRSATI<\/strong><\/span>
<\/span>
Maden yataklar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131n\u0131n zorlu\u011fu ve y\u00fcksek maliyeti yan\u0131nda sanayide kullan\u0131ld\u0131ktan sonra platin grubu metallerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri de \u00e7ok \u00f6nemli bir te\u015febb\u00fcs. Bir otomobilin katalitik konvent\u00f6rleri i\u00e7in 1 ila 13 gram kadar bu metallerden biri gerekli miktarda kullan\u0131l\u0131yor. Bunlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 otomobillerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u0131ras\u0131nda y\u00fczde 96 gibi \u00e7ok y\u00fcksek bir miktar\u0131 yeniden kullan\u0131lacak duruma getirilebiliyor. \u015eimdiye kadar otomobil katalitik konvent\u00f6rlerde kullan\u0131lanlar\u0131n y\u00fczde 67\u2019si olmak \u00fczere toplam 70 bin tondan fazla platin grubu metallerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sa\u011fland\u0131. Haliyle T\u00fcrkiye dahil bu konuda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme tabi \u00fcr\u00fcnlerdeki bu metallerin tekrar kullan\u0131m\u0131na yapaca\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla ciddi anlamda kazan\u00e7 elde edilebilir. <\/span>
<\/span>
Tak\u0131 malzemelerinin y\u00fczde 31.3\u2019\u00fc ve sanayi \u00fcr\u00fcnlerinden y\u00fczde 1.4 kadar\u0131 yeniden kullan\u0131lacak hale getiriliyor. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerde Kuzey Amerika y\u00fczde 32.5 ile birinci, y\u00fczde 25.5 ile Bat\u0131 Avrupa ikinci, y\u00fczde 19.3 ile \u00c7in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve y\u00fczde 2.5 ile Japonya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada geliyor. <\/span>
<\/span>
PLAT\u0130N GRUBUNDA NELER VAR?<\/strong><\/span>
<\/span>
Platin grubu metallerde ba\u015fta platin olmak \u00fczere paladyum, rodyum, rutenyum, iridyum ve ostiyum olmak \u00fczere toplam 6 farkl\u0131 metal bulunuyor. Bunlar kendi aralar\u0131nda bir grup gibi alg\u0131lan\u0131yorlar. Genelde volkanik kal\u0131nt\u0131lar ve yak\u0131nlar\u0131nda az da olsa a\u00e7\u0131k alanlarda ama daha ziyade yer alt\u0131nda bulunuyorlar. Bunlarla hemen hemen ayn\u0131 b\u00f6lgelerde yine \u00e7ok k\u0131ymetli metaller aras\u0131nda yer alan alt\u0131n, elmas, g\u00fcm\u00fc\u015f, kobalt, bak\u0131r, nikel, vanadyum, titan, kalay ve krom gibi metaller de bulunuyor.<\/span>
<\/strong><\/span>
PLAT\u0130NO\u0130D METALLERDE \u00dcRET\u0130M M\u0130KTARLARI<\/strong><\/span>
<\/span>
2019 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya platin \u00fcretimi 187 tona ula\u015f\u0131rken, bunun 137 tondan biraz fazla miktar\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na sadece G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti madenleri sa\u011flad\u0131. 20 ton ile Rusya ikinci, 15 ton kadar ile Zimbabve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve 10 ton ile Kanada da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak bunlar\u0131 takip etti. Paladyuma gelince, 2019\u2019da 214.5 ton olan toplam \u00fcretimde Rusya 87, G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti 82, Kanada 29 ve Zimbabve 12 ton ile d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131radaki \u00fcretici konumunda. Rodyumda ise toplam 23 ton metalle G\u00fcney Afrika 19.315 tonu tek ba\u015f\u0131na elde ederken, Rusya 1.834 ton ile ikinci, 1.2 ton ile Zimbabve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve sadece 700 kg ile ABD-Kanada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada uzaktan da olsa izliyor.<\/span>
<\/span>
\u00dcRET\u0130C\u0130 F\u0130RMALAR TEKEL KONUMUNDA<\/strong><\/span>
<\/span>
Her ne kadar platin ve bunun grubunda yer alan metaller i\u00e7inde \u00f6zellikle ba\u015fta platin en y\u00fcksek oranda sadece Afrika\u2019da yer alsa da bunun ve di\u011ferlerinin uluslararas\u0131 pazara sunulurken bile i\u015fletilmesi ABD ve Kanadal\u0131, \u00f6zellikle de Avrupal\u0131 \u015firketler taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131yor. \u00d6yle ki, Anglo American Platinum, Impala Platinum, Sibanye Stillwater, Nornickel, ARM, Vale, Northam Platinium, Royal Bafokeng Platinum ve Glencore \u00f6zellikle platin, paladyum ve rodyum metallerinde adeta tekel olu\u015fturmu\u015f durumda.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"metallerin-sahi-platin-teknolojinin-vazgecilmezi","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Metallerin \u015fah\u0131 platin teknolojinin vazge\u00e7ilmezi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1099,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":27457,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":27358,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Metallerin \u015fah\u0131 platin teknolojinin vazge\u00e7ilmezi","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/p>

Platin grubu metalleri, y\u00fcksek teknolojinin vazge\u00e7ilemez madeni olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu metalleri b\u00f6ylesine k\u0131ymetlendiren ise yerlerine konabilecek ba\u015fka maddelerin bulunamamas\u0131. O nedenle platin adeta t\u00fcm metallerin \u015fah\u0131 olarak kabul ediliyor.<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
Platin grubunda s\u00f6z sahibi ise yeni yataklar tespit edilene kadar G\u00fcney Afrika ile yak\u0131n kom\u015fusu Zimbabve. Neredeyse t\u00fcm global tedarikin y\u00fczde 90\u2019\u0131 Afrika\u2019dan, bunun da y\u00fczde 85\u2019ten fazlas\u0131 tek ba\u015f\u0131na G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Rusya ise ikinci \u00fcretici konumunda.<\/strong><\/span>
<\/span>
\u0130spanyollar, Amerika ile ilk defa kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 1490\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere t\u00fcm 16. y\u00fczy\u0131l boyunca neredeyse bu devasa k\u0131tan\u0131n her taraf\u0131n\u0131 dola\u015fmakta kararl\u0131yd\u0131lar. Kristof Kolomb\u2019un g\u00fcnl\u00fcklerinde yazd\u0131\u011f\u0131 gibi elde edecekleri alt\u0131nlarla Kud\u00fcs\u2019\u00fc, o d\u00f6nemde M\u0131s\u0131r\u2019daki Meml\u00fbklu T\u00fcrkleri\u2019nin idaresinden almak en b\u00fcy\u00fck hayalleri idi. Bu duygu onlar\u0131 ve di\u011fer Avrupal\u0131lar\u0131 g\u0131da, madenler ve benzeri ne bulurlarsa haklar\u0131nda bilgi edinip Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131maya, hatta Afrika ve Asya\u2019da s\u00f6m\u00fcrge niyetiyle temas ettikleri co\u011frafyalara da g\u00f6t\u00fcr\u00fcyordu. 1557 y\u0131l\u0131nda Julius Caesar Scaliger isimli bir yazar, <\/span>o zamana kadar varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar olmad\u0131klar\u0131 farkl\u0131 bir madenden bahsetmi\u015f ve buna \u0130spanyolca \u2018k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00fcm\u00fc\u015f\u2019 anlam\u0131nda \u2018platin\u2019 ad\u0131n\u0131 vermi\u015f. Tabii olarak o \u00e7a\u011flarda ve co\u011frafyalarda elde edilmesi \u00e7ok zordu. <\/span>
<\/span>
HAK\u0130M KITA AFR\u0130KA<\/strong><\/span>
<\/span>
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Amerika k\u0131tas\u0131nda ABD ve Kanada\u2019da, Asya\u2019da Rusya ve Afrika\u2019da ise G\u00fcney Afrika ve Zimbabve\u2019deki maden yataklar\u0131ndan platin grubu madenleri \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Ama neredeyse t\u00fcm tedarikin y\u00fczde 90\u2019\u0131 Afrika\u2019dan, bunun da y\u00fczde 85\u2019ten fazlas\u0131 tek ba\u015f\u0131na G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti\u2019nden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Rusya ise bu alanda ikinci \u00fcretici konumunda. <\/span>
<\/span>
1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131na kadar hemen t\u00fcm stratejik madenler, ABD ve Avrupa \u00fclkelerinin Afrika k\u0131tas\u0131 siyasetinin anahtar\u0131n\u0131 te\u015fkil ediyordu. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerdeki karga\u015falar\u0131n ve bunlara d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin ve k\u0131ta i\u00e7i dengelerin m\u00fcdahale edi\u015f \u015fekilleri bu menfaatlere g\u00f6re belirleniyordu.<\/span>
<\/span>
ALTINLA YARI\u015eIYOR<\/strong><\/span>
<\/span>
Hi\u00e7 tart\u0131\u015fmas\u0131z, platin ve paladyumu t\u00fcm metaller aras\u0131nda en k\u0131ymetli k\u0131lan husus, stratejik \u00f6nemi haiz bulunmalar\u0131 ve uluslararas\u0131 pazarlarda artan talepler kar\u015f\u0131s\u0131nda fiyatlar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 da geride b\u0131rakacak derecede y\u00fckselmesi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde paladyumun onsunun 1973 dolar seviyesini g\u00f6rerek, 2000 dolara do\u011fru yol almas\u0131 bir tesad\u00fcf de\u011fil. <\/span>
<\/span>
21. y\u00fczy\u0131l, ge\u00e7mi\u015f asr\u0131 da aratan bir talep yo\u011funlu\u011funu getirdi. Alt\u0131ndan 8 defa daha pahal\u0131 olan paladyum da platin gibi ayn\u0131 \u015fekilde bu seviyeye yak\u0131n bir de\u011ferde. Y\u00fcksek elektrik ve \u0131s\u0131 iletkenli\u011fi olan rodyumun bir ons tutar\u0131ndaki miktar\u0131 ise 9 bin dolar\u0131 buluyor. Bu beklenemeyen art\u0131\u015f, son be\u015f y\u0131lda bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131n\u0131 12\u2019ye katlamas\u0131na sebep oldu. Haliyle modern teknolojideki her yeni \u00fcr\u00fcnde buna ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131, ister istemez bunlar\u0131n \u00fccretlerine do\u011frudan yans\u0131yor.<\/span>
<\/span>
KULLANIM ALANLARI<\/strong><\/span>
<\/span>
Bak\u0131r gibi platin de modern sanayinin en \u00e7ok gereksinim duydu\u011fu bir metal. En ciddi rakibi yine kendi grubundan paladyum ve rodyum olup bunlara talepteki konumlar\u0131 o d\u00f6nemdeki fiyat art\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re \u015fekilleniyor. \u00d6ncelikle ve en hayati kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan otomobillerin \u00e7evre kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 gerekli katalitik konvert\u00f6rlerde ve ara\u00e7lar\u0131n egzozlar\u0131nda hidrokarbon, karbonmonoksit ve azot dioksit gibi zararl\u0131 gazlar\u0131n azot, karbon ve su buhar\u0131 \u015feklinde daha az zararl\u0131 hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinde en gerekli \u00fc\u00e7 metal; platin, paladyum ve rodyum. B\u00f6ylece zararl\u0131 gazlar\u0131n temizlenip a\u00e7\u0131k havaya en az seviyede sal\u0131nmas\u0131 bunlar\u0131n sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oluyor. <\/span>
<\/span>
T\u00fcm platin \u00fcretiminin y\u00fczde 40\u2019\u0131, paladyum ve rodyumun y\u00fczde 85\u2019i otomobil sekt\u00f6r\u00fcndeki katalitik konvert\u00f6rlerdeki gerekli metal talebini kar\u015f\u0131l\u0131yor. Hibrit ara\u00e7 \u00fcretimindeki art\u0131\u015f, platin grubu metallere ileride ihtiya\u00e7 noktas\u0131nda belli bir tehdit olu\u015ftursa da halen \u00f6zellikle dizel arabalarda platin konumunu koruyor. <\/span>
<\/span>
Platin grubu metallerin t\u00fcm\u00fc oran itibar\u0131yla kuyumculukta m\u00fccevher \u00fcretiminde \u00f6nemli yer tutuyor. Kimya sanayinde bilhassa sentetik ve organik \u00fcr\u00fcnlerin elde edilmesinde ciddi bir ihtiya\u00e7 maddesi. Cam sanayinde ve \u00f6zellikle cam \u00fczerinde alt\u0131n kaplamalarda, LCD ekranlarda, saat yap\u0131m\u0131nda, ila\u00e7 ve kimyasal uygulamalarda, yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131nda, petrol sanayinde, kalp pilleri, kan \u015fekeri test \u015feritlerinde, di\u015f\u00e7ilik, silikon dahil cerrahi aletler gibi bir\u00e7ok t\u0131bbi malzeme \u00fcretiminde, reakt\u00f6rlerin t\u00fcrbinlerinde, elektrik ve disklerdeki filmlerin \u00fcretimi dahil elektronik \u00fcr\u00fcnlerde vazge\u00e7ilemez konumda. Bilhassa y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda korozyona kar\u015f\u0131 direnci sa\u011flamas\u0131 tercih sebebi. Taze meyve ve sebzelerin olgunla\u015fmalar\u0131n\u0131 geciktirmek i\u00e7in gerekli teknolojinin de \u00f6nemli bir gereksinimi. \u00d6zellikle paladyum, yak\u0131t h\u00fccrelerinde \u00f6nemli bir bile\u015fen olarak elektrik, su ve \u0131s\u0131 elde etmek i\u00e7in hidrojeni oksijenle reaksiyona sokmas\u0131 sebebiyle vazge\u00e7ilmez bir metal. <\/span>
<\/span>
\u00dclkelerin k\u0131yas\u0131ya rekabet ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir di\u011fer alan havac\u0131l\u0131k sanayi olup u\u00e7ak bujileri i\u00e7in t\u00fcm 20. y\u00fczy\u0131l boyunca ve bu as\u0131rda da platin grubu metaller ciddi ihtiya\u00e7 maddesi kalmaya devam edecek. Otomobil sekt\u00f6r\u00fcnde oldu\u011fu <\/span>
gibi bu sanayide de s\u00f6z sahibi devletler Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki k\u0131talarda yer al\u0131yor.<\/span>
<\/span>
GER\u0130 D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM FIRSATI<\/strong><\/span>
<\/span>
Maden yataklar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmalar\u0131n\u0131n zorlu\u011fu ve y\u00fcksek maliyeti yan\u0131nda sanayide kullan\u0131ld\u0131ktan sonra platin grubu metallerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri de \u00e7ok \u00f6nemli bir te\u015febb\u00fcs. Bir otomobilin katalitik konvent\u00f6rleri i\u00e7in 1 ila 13 gram kadar bu metallerden biri gerekli miktarda kullan\u0131l\u0131yor. Bunlar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 otomobillerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u0131ras\u0131nda y\u00fczde 96 gibi \u00e7ok y\u00fcksek bir miktar\u0131 yeniden kullan\u0131lacak duruma getirilebiliyor. \u015eimdiye kadar otomobil katalitik konvent\u00f6rlerde kullan\u0131lanlar\u0131n y\u00fczde 67\u2019si olmak \u00fczere toplam 70 bin tondan fazla platin grubu metallerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc sa\u011fland\u0131. Haliyle T\u00fcrkiye dahil bu konuda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme tabi \u00fcr\u00fcnlerdeki bu metallerin tekrar kullan\u0131m\u0131na yapaca\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla ciddi anlamda kazan\u00e7 elde edilebilir. <\/span>
<\/span>
Tak\u0131 malzemelerinin y\u00fczde 31.3\u2019\u00fc ve sanayi \u00fcr\u00fcnlerinden y\u00fczde 1.4 kadar\u0131 yeniden kullan\u0131lacak hale getiriliyor. Geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerde Kuzey Amerika y\u00fczde 32.5 ile birinci, y\u00fczde 25.5 ile Bat\u0131 Avrupa ikinci, y\u00fczde 19.3 ile \u00c7in \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve y\u00fczde 2.5 ile Japonya d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada geliyor. <\/span>
<\/span>
PLAT\u0130N GRUBUNDA NELER VAR?<\/strong><\/span>
<\/span>
Platin grubu metallerde ba\u015fta platin olmak \u00fczere paladyum, rodyum, rutenyum, iridyum ve ostiyum olmak \u00fczere toplam 6 farkl\u0131 metal bulunuyor. Bunlar kendi aralar\u0131nda bir grup gibi alg\u0131lan\u0131yorlar. Genelde volkanik kal\u0131nt\u0131lar ve yak\u0131nlar\u0131nda az da olsa a\u00e7\u0131k alanlarda ama daha ziyade yer alt\u0131nda bulunuyorlar. Bunlarla hemen hemen ayn\u0131 b\u00f6lgelerde yine \u00e7ok k\u0131ymetli metaller aras\u0131nda yer alan alt\u0131n, elmas, g\u00fcm\u00fc\u015f, kobalt, bak\u0131r, nikel, vanadyum, titan, kalay ve krom gibi metaller de bulunuyor.<\/span>
<\/strong><\/span>
PLAT\u0130NO\u0130D METALLERDE \u00dcRET\u0130M M\u0130KTARLARI<\/strong><\/span>
<\/span>
2019 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya platin \u00fcretimi 187 tona ula\u015f\u0131rken, bunun 137 tondan biraz fazla miktar\u0131n\u0131 tek ba\u015f\u0131na sadece G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti madenleri sa\u011flad\u0131. 20 ton ile Rusya ikinci, 15 ton kadar ile Zimbabve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve 10 ton ile Kanada da d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak bunlar\u0131 takip etti. Paladyuma gelince, 2019\u2019da 214.5 ton olan toplam \u00fcretimde Rusya 87, G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti 82, Kanada 29 ve Zimbabve 12 ton ile d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131radaki \u00fcretici konumunda. Rodyumda ise toplam 23 ton metalle G\u00fcney Afrika 19.315 tonu tek ba\u015f\u0131na elde ederken, Rusya 1.834 ton ile ikinci, 1.2 ton ile Zimbabve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve sadece 700 kg ile ABD-Kanada d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada uzaktan da olsa izliyor.<\/span>
<\/span>
\u00dcRET\u0130C\u0130 F\u0130RMALAR TEKEL KONUMUNDA<\/strong><\/span>
<\/span>
Her ne kadar platin ve bunun grubunda yer alan metaller i\u00e7inde \u00f6zellikle ba\u015fta platin en y\u00fcksek oranda sadece Afrika\u2019da yer alsa da bunun ve di\u011ferlerinin uluslararas\u0131 pazara sunulurken bile i\u015fletilmesi ABD ve Kanadal\u0131, \u00f6zellikle de Avrupal\u0131 \u015firketler taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131yor. \u00d6yle ki, Anglo American Platinum, Impala Platinum, Sibanye Stillwater, Nornickel, ARM, Vale, Northam Platinium, Royal Bafokeng Platinum ve Glencore \u00f6zellikle platin, paladyum ve rodyum metallerinde adeta tekel olu\u015fturmu\u015f durumda.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"metallerin-sahi-platin-teknolojinin-vazgecilmezi","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Metallerin \u015fah\u0131 platin teknolojinin vazge\u00e7ilmezi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1099,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}