{"status":true,"post":{"id":23849,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 14:33:56","created_at":"2020-12-10T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T11:33:56.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":23849,"is_featured":0,"title":"KAJU: Fakirin a\u011fac\u0131 zenginin g\u0131das\u0131","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

Her y\u0131l y\u00fczde 7 oran\u0131nda talebin artt\u0131\u011f\u0131 kajunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 50\u2019si Afrika\u2019da \u00fcretiliyor. Ancak \u00fcretilen kajunun sadece y\u00fczde 10\u2019u k\u0131tada i\u015flenebiliyor. Y\u00fczde 90\u2019\u0131 ise i\u015flenmek \u00fczere ba\u015fta Hindistan ve Vietnam olmak \u00fczere Asya \u00fclkelerindeki tesislere g\u00f6nderiliyor. \u0130\u015flenen kajunun t\u00fcketim i\u00e7in sonraki dura\u011f\u0131 ise Avrupa ve ABD pazarlar\u0131.<\/strong><\/span><\/p>

C vitamini bak\u0131m\u0131ndan portakaldan d\u00f6rt kat daha zengin olan kaju, kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketilmesinin yan\u0131nda \u00f6zellikle ila\u00e7 ve kozmetik sanayinin arad\u0131\u011f\u0131 hammaddeler aras\u0131nda yer al\u0131yor. Kabu\u011fu ise ba\u015fta havac\u0131l\u0131k ve otomobil sanayi olmak \u00fczere bir\u00e7ok sekt\u00f6rde girdi olarak kullan\u0131l\u0131yor. Afrika, \u00fcretti\u011fi kajuyu i\u015fleme tesisleri kurma aray\u0131\u015f\u0131nda.<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Dr. Ahmet Kavas
<\/strong><\/span><\/strong><\/span><\/p>

Anavatan\u0131 her ne kadar G\u00fcney Amerika, \u00f6zellikle Brezilya olsa da 21. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde kajunun en fazla yeti\u015ftirildi\u011fi k\u0131talar Asya ve Afrika oldu.<\/span><\/p>

Hatta d\u00fcnyada \u015fimdilerde 4 milyon tonu yakalayan f\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n elde edilmesinde her iki k\u0131ta aras\u0131nda k\u0131yas\u0131ya bir yar\u0131\u015f var. Bu durum 2010\u2019lu y\u0131llarda daha fazla ya\u015fand\u0131. Yak\u0131n gelecekte ibrenin Bat\u0131 Afrika b\u00f6lgesine kayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Kajunun uzun y\u0131llar Afrika\u2019da sadece Tanzanya ve Mozambik gibi \u00fclkelerde yeti\u015ftirilmesi yan\u0131nda birden Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerine y\u00f6nelmesinin en \u00f6nemli sebepleri \u00e7ok\u00e7a dikimi yap\u0131lan a\u011fac\u0131n di\u011fer bitkileri r\u00fczgardan korumas\u0131, kum tepeciklerinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemesi, ekilebilir arazilerin \u00e7\u00f6lle\u015fmesini engellemesi ve de b\u00f6lgenin iklim \u015fartlar\u0131na uyum sa\u011flamas\u0131 olarak g\u00f6steriliyor. Bir\u00e7ok a\u011fa\u00e7 aras\u0131nda bunun getirdi\u011fi faydalar\u0131n \u00e7oklu\u011fu bir anda ziraat\u00e7ilerin \u00e7ok \u00f6nemsemesine sebep oldu.<\/span><\/p>

TALEP ARTIYOR<\/strong><\/span><\/p>

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 miktarda \u00fcretilen kaju, daha \u00e7ok Tanzanya ve Mozambik gibi Do\u011fu Afrika \u00fclkelerinde bulunuyordu ve d\u00fcnyan\u0131n y\u00fczde 70 oran\u0131ndaki talebi buradan temin ediliyordu. Daha sonra bu \u00fcr\u00fcn birden Hindistan ve Vietnam\u2019da bolca elde edilmeye ba\u015flan\u0131nca 1980\u2019li y\u0131llarda \u00f6ncelik onlara ge\u00e7ti. Bat\u0131 Afrikal\u0131 \u00fcreticilerin de k\u0131sa s\u00fcre sonra devreye girmesiyle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda her y\u0131l y\u00fczde 7 oran\u0131nda artan talebi kar\u015f\u0131lamada buras\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131.<\/span><\/p>

Afrika 1970\u2019lerde d\u00fcnya kaju talebinin y\u00fczde 78\u2019ini, Asya y\u00fczde 15\u2019ini, Brezilya da y\u00fczde 7\u2019sini kar\u015f\u0131l\u0131yordu. 2000-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda oranlar de\u011fi\u015fti. Asya y\u00fczde 55, Afrika y\u00fczde 30 ve Brezilya y\u00fczde 15 seviyesini g\u00f6rd\u00fc. 1997 y\u0131l\u0131nda Brezilya 200 bin ton \u00fcretirken, Hindistan 100 bin tona ula\u015fabildi. Ba\u015fta Tanzanya olmak \u00fczere Mozambik, Kenya, Gine Bissau, Mali, Togo ve Benin\u2019in yeti\u015ftirdi\u011fi Afrika kajusu da toplam 100 bin tona y\u00fckseldi. 1980 y\u0131l\u0131 sonras\u0131nda Mozambik ve Hindistan\u2019da bu \u00fcr\u00fcne ilgi daha da art\u0131nca Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerinden Nijerya, Fildi\u015fi Sahili, Benin, Gine Bissau, Senegal ve Gana\u2019da da bu a\u011fac\u0131n dikimi h\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131. G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da ise Vietnam, Kambo\u00e7ya ve Endonezya\u2019da ciddi oranda dikimler yap\u0131ld\u0131. Fakat Bat\u0131 Afrikal\u0131lar 2000\u2019li y\u0131llarda kaju \u00fcretiminde pazarda en b\u00fcy\u00fck paya sahip olmak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131klar\u0131 giri\u015fimlerinde d\u00fcnya \u00fcretiminde y\u00fczde 50 hedefini tutturdu.<\/span><\/p>

ZAHMETL\u0130 \u00dcRET\u0130M<\/strong><\/span><\/p>

Kaju a\u011fac\u0131n\u0131n dallar\u0131 genelde budanmad\u0131\u011f\u0131ndan topu and\u0131ran bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc var. 4-5 metreyi nadiren ge\u00e7en y\u00fcksekli\u011fe sahip. Meyvesinin genelde f\u0131st\u0131\u011f\u0131 ya da bademi denen u\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketiliyor. May\u0131s ay\u0131nda olgunla\u015fan meyveleri, temmuz-a\u011fustos aylar\u0131nda yere d\u00fc\u015ft\u00fcklerinde toplama s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yor ve bunu genelde kad\u0131nlar yap\u0131yor. Mesela Senegal\u2019de bir kaju a\u011fac\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 15-20 kilo \u00fcr\u00fcn al\u0131n\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda \u00fcr\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 20 kadar a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na denk gelen f\u0131st\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131l\u0131yordu. Di\u011fer y\u00fczde 80\u2019lik elmas\u0131 ve kabu\u011fu ise at\u0131l\u0131yordu. Art\u0131k bu meyvenin as\u0131l iri k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan hem elmas\u0131 hem de son y\u0131llarda kabuk k\u0131sm\u0131 bir\u00e7ok \u00fclke taraf\u0131ndan sanayi alan\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

Toplanan \u00fcr\u00fcn g\u00f6lgede 3-4 g\u00fcn kurutuluyor. \u00c7ekirde\u011fi meyve k\u0131sm\u0131ndan el mahareti ile olduk\u00e7a zorlu bir i\u015flemle \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. E\u011fer bu i\u015flem s\u0131ras\u0131nda f\u0131st\u0131\u011f\u0131 yaralan\u0131rsa \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131 yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/span><\/p>

F\u0130LD\u0130\u015e\u0130 SAH\u0130L\u0130 B\u0130R\u0130NC\u0130<\/strong><\/span><\/p>

2015 y\u0131l\u0131nda Fildi\u015fi Sahili toplam \u00fcretiminin sadece y\u00fczde 6\u2019s\u0131n\u0131 i\u015fleyebildi. Buna ra\u011fmen 2016\u2019da d\u00fcnya birincisi \u00fcretici \u00fclke olarak<\/span>725 bin ton \u00fcretti\u011fi kajudan 800 milyon dolar girdi sa\u011flayabildi. Kakao, petrol \u00fcr\u00fcnleri, kaju, kau\u00e7uk, pamuk ve kahve \u015feklinde s\u0131ralanan ihra\u00e7 \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli ihra\u00e7 mal\u0131. Bu \u00fclkede 350 bin evde iki milyona yak\u0131n insan bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn her safhas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015farak ge\u00e7imini sa\u011fl\u0131yor. 2018\u2019de 761 bin ton ile b\u00fcy\u00fck bir rekor k\u0131rd\u0131. 2019\u2019da da 800 bin ton \u00fcretimi hedefledi. Fakat \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu \u00fcreticinin elinde kald\u0131. Bu y\u00fczden 2023 y\u0131l\u0131na kadar \u00fcretti\u011fi kajunun y\u00fczde 50\u2019sini kendisi i\u015flemeyi planl\u0131yor. Zira 2018\u2019de de t\u00fcm \u00fcretiminin sadece y\u00fczde 8\u2019ini olu\u015fturan 60 bin tonunu i\u015fleyebilmi\u015fti.<\/span><\/p>

2019 y\u0131l\u0131nda Afrika\u2019da kaju \u00fcreticilerinin say\u0131s\u0131 2.5 milyona ula\u015ft\u0131. 2006\u2019dan bu yana kaju \u00fcreticisi Afrikal\u0131 devlet adamlar\u0131, kurduklar\u0131 bir ittifakla kendi sanayi tesislerinin say\u0131s\u0131n\u0131 bir an evvel art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. B\u00f6ylece kendileri d\u0131\u015f\u0131nda belirlenen uluslararas\u0131 pazardaki fahi\u015f fiyatlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekmeleri, hatta k\u0131ta i\u00e7inde t\u00fcketime a\u011f\u0131rl\u0131k vermeleri m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. En az\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir milyon tonluk k\u0131sm\u0131n\u0131 k\u0131tada i\u015flemeleri sayesinde 250 bin ki\u015fiye yeni istihdam alan\u0131 a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 biliyorlar ve bundan da 2.5 milyar dolarl\u0131k art\u0131 bir gelir elde edebilecekler. Bu te\u015febb\u00fcsleri asl\u0131nda bir hayal de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc 2009\u2019dan bu yana att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlarla \u015fimdiye kadar toplam 400 bin ki\u015fi bu \u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 alanlarda i\u015f buldu. Bunun da y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 kad\u0131nlar olu\u015fturuyor.<\/span><\/p>

ASYA\u2019DA \u0130\u015eLEN\u0130YOR<\/strong><\/span><\/p>

Afrika\u2019da yeti\u015ftirilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu sanayi i\u015flemleri i\u00e7in Avrupa\u2019ya giderken, kaju tam aksine Asya\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aras\u0131nda bu \u00fcr\u00fcnde bir i\u015fbirli\u011fi dikkati \u00e7ekiyor. Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n i\u015flem g\u00f6recek kajular\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131 d\u00fcnya pazarlar\u0131na g\u00f6nderilirken, en fazla y\u00fczde 10\u2019u k\u0131tada i\u015flenebiliyor. Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n kabuklu kajular\u0131 y\u0131llard\u0131r Hindistan ve Vietnam\u2019da kabuksuz hale getiriliyor. Avrupal\u0131lar zahmetinden dolay\u0131 bu i\u015f\u00e7ili\u011fi onlara b\u0131rakt\u0131. Sadece Vietnam, y\u0131ll\u0131k 350-400 bin ton kabuklu Afrika kajusunu i\u015fleyerek t\u00fcketime haz\u0131r hale getiriyor. T\u00fcketilebilir hale gelince de y\u00fczde 75 oran\u0131ndaki t\u00fcketicilerinin d\u00f6rt g\u00f6zle bekledi\u011fi ABD ve Avrupa pazarlar\u0131na sevk ediliyor. Hindistan ve Vietnam, kendi \u00fcrettikleri kaju \u00fcr\u00fcnleri yan\u0131nda neredeyse Bat\u0131 Afrika\u2019da yeti\u015ftirilen t\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri sat\u0131n al\u0131p kendi fabrikalar\u0131nda i\u015fliyorlar. Adeta bu konuda k\u0131r\u0131lmas\u0131 zor bir tekel olu\u015fturmu\u015flar.<\/span><\/p>

C V\u0130TAM\u0130N\u0130 DEPOSU<\/strong><\/span><\/p>

ABD, d\u00fcnyada en fazla kaju t\u00fcketen \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyordu. Son 20 y\u0131lda bu konumunu Hindistan\u2019a kapt\u0131rd\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda en \u00e7ok kaju t\u00fcketen \u00fclke 200 tonla Hindistan, bunu 150 bin tonla ABD, 110 bin tonla Avrupa Birli\u011fi ve 50 bin tonla \u00c7in takip etti. Kuruyemi\u015fler i\u00e7inde ceviz ve bademden daha fazla \u00fcretilmesine ra\u011fmen getiri bak\u0131m\u0131ndan badem ve cevizden sonra geliyor. Bilhassa kaju f\u0131st\u0131\u011f\u0131 denen k\u0131sm\u0131 en yayg\u0131n \u015fekilde kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketiliyor. \u0130\u00e7eri\u011finde mineral bak\u0131m\u0131ndan bak\u0131r, magnezyum, fosfor ve potasyum bolca bulunuyor. \u0130la\u00e7 ve kozmetik sanayinin art\u0131k arad\u0131\u011f\u0131 hammadde \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda ciddi bir pay\u0131 var. Elde edilen ya\u011f\u0131 daha ziyade ila\u00e7 sanayinin vazge\u00e7ilmezlerinden. C vitamini bak\u0131m\u0131ndan da portakaldan d\u00f6rt kat daha zengin.<\/span><\/p>

KABU\u011eU DA DE\u011eERL\u0130<\/strong><\/span><\/p>

Kabu\u011funun farkl\u0131 sanayi kollar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 kajuyu daha da \u00f6nemli k\u0131l\u0131yor. Bilhassa havac\u0131l\u0131k ve otomobil sekt\u00f6r\u00fcndeki fren sistemlerinde bundan elde edilen ak\u0131\u015fkan maddenin kullan\u0131lmas\u0131, ayr\u0131ca bir de\u011fer kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu \u00f6zelli\u011fi ile havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde de \u00f6nemli bir ihtiya\u00e7 maddesi oldu. Bilhassa f\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0131r\u0131nlanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kabuklar\u0131ndan yak\u0131t olarak da istifade ediliyor. Yine m\u00fcrekkep yap\u0131m\u0131nda, su ge\u00e7irmesi istenemeyen zeminlerde izolasyon maddesi olarak boyalarda, vernik \u00fcretimi, b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda, bilhassa petro kimya \u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00fcne\u015f kremleri yerine \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 emme \u00f6zelli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine bir taraftan bunun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bedene az zarar vermesi, di\u011fer taraftan \u00e7evreye zarars\u0131z olmas\u0131 sebebiyle bundan elde edilenler ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor. B\u00f6ylece kozmetik ve eczac\u0131l\u0131k alanlar\u0131nda da art\u0131k tercih ediliyor. Dahas\u0131 Hint Okyanusu\u2019ndaki Reunion adas\u0131 halk\u0131, ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda bunu tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131pta egzama, \u00fclser ve sedef hastal\u0131klar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131yordu.<\/span><\/p>

DEVASA B\u0130R HAMMADDE KAYNA\u011eI<\/strong><\/span><\/p>

Bir meyvenin bu kadar geni\u015f kullan\u0131m alan\u0131na kavu\u015fmas\u0131 sayesinde bug\u00fcn 4 milyon tondan fazlas\u0131 kaju f\u0131st\u0131\u011f\u0131, 15 milyon kadar\u0131 kaju elmas\u0131 ve 1.2 milyon tonu da kaju kabu\u011fu olmak \u00fczere toplam 20 milyon tondan fazla tutan \u00fcr\u00fcn miktar\u0131yla devasa bir hammadde kayna\u011f\u0131. Son 10 y\u0131lda artan kapasitesi yan\u0131nda ba\u015fta g\u0131da sanayi olmak \u00fczere de\u011fi\u015fik mamul \u00fcr\u00fcnlerde katk\u0131 maddesi olarak kullan\u0131lmas\u0131 giderek de yayg\u0131nla\u015f\u0131yor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"kaju-fakirin-agaci-zenginin-gidasi","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"KAJU: Fakirin a\u011fac\u0131 zenginin g\u0131das\u0131","meta_description":"Prof. Dr. Ahmet Kavas","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1164,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":23948,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":23849,"locale":"tr","category_id":73,"title":"KAJU: Fakirin a\u011fac\u0131 zenginin g\u0131das\u0131","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

Her y\u0131l y\u00fczde 7 oran\u0131nda talebin artt\u0131\u011f\u0131 kajunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 50\u2019si Afrika\u2019da \u00fcretiliyor. Ancak \u00fcretilen kajunun sadece y\u00fczde 10\u2019u k\u0131tada i\u015flenebiliyor. Y\u00fczde 90\u2019\u0131 ise i\u015flenmek \u00fczere ba\u015fta Hindistan ve Vietnam olmak \u00fczere Asya \u00fclkelerindeki tesislere g\u00f6nderiliyor. \u0130\u015flenen kajunun t\u00fcketim i\u00e7in sonraki dura\u011f\u0131 ise Avrupa ve ABD pazarlar\u0131.<\/strong><\/span><\/p>

C vitamini bak\u0131m\u0131ndan portakaldan d\u00f6rt kat daha zengin olan kaju, kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketilmesinin yan\u0131nda \u00f6zellikle ila\u00e7 ve kozmetik sanayinin arad\u0131\u011f\u0131 hammaddeler aras\u0131nda yer al\u0131yor. Kabu\u011fu ise ba\u015fta havac\u0131l\u0131k ve otomobil sanayi olmak \u00fczere bir\u00e7ok sekt\u00f6rde girdi olarak kullan\u0131l\u0131yor. Afrika, \u00fcretti\u011fi kajuyu i\u015fleme tesisleri kurma aray\u0131\u015f\u0131nda.<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Dr. Ahmet Kavas
<\/strong><\/span><\/strong><\/span><\/p>

Anavatan\u0131 her ne kadar G\u00fcney Amerika, \u00f6zellikle Brezilya olsa da 21. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde kajunun en fazla yeti\u015ftirildi\u011fi k\u0131talar Asya ve Afrika oldu.<\/span><\/p>

Hatta d\u00fcnyada \u015fimdilerde 4 milyon tonu yakalayan f\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n elde edilmesinde her iki k\u0131ta aras\u0131nda k\u0131yas\u0131ya bir yar\u0131\u015f var. Bu durum 2010\u2019lu y\u0131llarda daha fazla ya\u015fand\u0131. Yak\u0131n gelecekte ibrenin Bat\u0131 Afrika b\u00f6lgesine kayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde. Kajunun uzun y\u0131llar Afrika\u2019da sadece Tanzanya ve Mozambik gibi \u00fclkelerde yeti\u015ftirilmesi yan\u0131nda birden Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerine y\u00f6nelmesinin en \u00f6nemli sebepleri \u00e7ok\u00e7a dikimi yap\u0131lan a\u011fac\u0131n di\u011fer bitkileri r\u00fczgardan korumas\u0131, kum tepeciklerinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemesi, ekilebilir arazilerin \u00e7\u00f6lle\u015fmesini engellemesi ve de b\u00f6lgenin iklim \u015fartlar\u0131na uyum sa\u011flamas\u0131 olarak g\u00f6steriliyor. Bir\u00e7ok a\u011fa\u00e7 aras\u0131nda bunun getirdi\u011fi faydalar\u0131n \u00e7oklu\u011fu bir anda ziraat\u00e7ilerin \u00e7ok \u00f6nemsemesine sebep oldu.<\/span><\/p>

TALEP ARTIYOR<\/strong><\/span><\/p>

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 miktarda \u00fcretilen kaju, daha \u00e7ok Tanzanya ve Mozambik gibi Do\u011fu Afrika \u00fclkelerinde bulunuyordu ve d\u00fcnyan\u0131n y\u00fczde 70 oran\u0131ndaki talebi buradan temin ediliyordu. Daha sonra bu \u00fcr\u00fcn birden Hindistan ve Vietnam\u2019da bolca elde edilmeye ba\u015flan\u0131nca 1980\u2019li y\u0131llarda \u00f6ncelik onlara ge\u00e7ti. Bat\u0131 Afrikal\u0131 \u00fcreticilerin de k\u0131sa s\u00fcre sonra devreye girmesiyle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda her y\u0131l y\u00fczde 7 oran\u0131nda artan talebi kar\u015f\u0131lamada buras\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131.<\/span><\/p>

Afrika 1970\u2019lerde d\u00fcnya kaju talebinin y\u00fczde 78\u2019ini, Asya y\u00fczde 15\u2019ini, Brezilya da y\u00fczde 7\u2019sini kar\u015f\u0131l\u0131yordu. 2000-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda oranlar de\u011fi\u015fti. Asya y\u00fczde 55, Afrika y\u00fczde 30 ve Brezilya y\u00fczde 15 seviyesini g\u00f6rd\u00fc. 1997 y\u0131l\u0131nda Brezilya 200 bin ton \u00fcretirken, Hindistan 100 bin tona ula\u015fabildi. Ba\u015fta Tanzanya olmak \u00fczere Mozambik, Kenya, Gine Bissau, Mali, Togo ve Benin\u2019in yeti\u015ftirdi\u011fi Afrika kajusu da toplam 100 bin tona y\u00fckseldi. 1980 y\u0131l\u0131 sonras\u0131nda Mozambik ve Hindistan\u2019da bu \u00fcr\u00fcne ilgi daha da art\u0131nca Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerinden Nijerya, Fildi\u015fi Sahili, Benin, Gine Bissau, Senegal ve Gana\u2019da da bu a\u011fac\u0131n dikimi h\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131. G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da ise Vietnam, Kambo\u00e7ya ve Endonezya\u2019da ciddi oranda dikimler yap\u0131ld\u0131. Fakat Bat\u0131 Afrikal\u0131lar 2000\u2019li y\u0131llarda kaju \u00fcretiminde pazarda en b\u00fcy\u00fck paya sahip olmak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131klar\u0131 giri\u015fimlerinde d\u00fcnya \u00fcretiminde y\u00fczde 50 hedefini tutturdu.<\/span><\/p>

ZAHMETL\u0130 \u00dcRET\u0130M<\/strong><\/span><\/p>

Kaju a\u011fac\u0131n\u0131n dallar\u0131 genelde budanmad\u0131\u011f\u0131ndan topu and\u0131ran bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc var. 4-5 metreyi nadiren ge\u00e7en y\u00fcksekli\u011fe sahip. Meyvesinin genelde f\u0131st\u0131\u011f\u0131 ya da bademi denen u\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketiliyor. May\u0131s ay\u0131nda olgunla\u015fan meyveleri, temmuz-a\u011fustos aylar\u0131nda yere d\u00fc\u015ft\u00fcklerinde toplama s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yor ve bunu genelde kad\u0131nlar yap\u0131yor. Mesela Senegal\u2019de bir kaju a\u011fac\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 15-20 kilo \u00fcr\u00fcn al\u0131n\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda \u00fcr\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 20 kadar a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na denk gelen f\u0131st\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131l\u0131yordu. Di\u011fer y\u00fczde 80\u2019lik elmas\u0131 ve kabu\u011fu ise at\u0131l\u0131yordu. Art\u0131k bu meyvenin as\u0131l iri k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan hem elmas\u0131 hem de son y\u0131llarda kabuk k\u0131sm\u0131 bir\u00e7ok \u00fclke taraf\u0131ndan sanayi alan\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

Toplanan \u00fcr\u00fcn g\u00f6lgede 3-4 g\u00fcn kurutuluyor. \u00c7ekirde\u011fi meyve k\u0131sm\u0131ndan el mahareti ile olduk\u00e7a zorlu bir i\u015flemle \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. E\u011fer bu i\u015flem s\u0131ras\u0131nda f\u0131st\u0131\u011f\u0131 yaralan\u0131rsa \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131 yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/span><\/p>

F\u0130LD\u0130\u015e\u0130 SAH\u0130L\u0130 B\u0130R\u0130NC\u0130<\/strong><\/span><\/p>

2015 y\u0131l\u0131nda Fildi\u015fi Sahili toplam \u00fcretiminin sadece y\u00fczde 6\u2019s\u0131n\u0131 i\u015fleyebildi. Buna ra\u011fmen 2016\u2019da d\u00fcnya birincisi \u00fcretici \u00fclke olarak<\/span>725 bin ton \u00fcretti\u011fi kajudan 800 milyon dolar girdi sa\u011flayabildi. Kakao, petrol \u00fcr\u00fcnleri, kaju, kau\u00e7uk, pamuk ve kahve \u015feklinde s\u0131ralanan ihra\u00e7 \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nemli ihra\u00e7 mal\u0131. Bu \u00fclkede 350 bin evde iki milyona yak\u0131n insan bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn her safhas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015farak ge\u00e7imini sa\u011fl\u0131yor. 2018\u2019de 761 bin ton ile b\u00fcy\u00fck bir rekor k\u0131rd\u0131. 2019\u2019da da 800 bin ton \u00fcretimi hedefledi. Fakat \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu \u00fcreticinin elinde kald\u0131. Bu y\u00fczden 2023 y\u0131l\u0131na kadar \u00fcretti\u011fi kajunun y\u00fczde 50\u2019sini kendisi i\u015flemeyi planl\u0131yor. Zira 2018\u2019de de t\u00fcm \u00fcretiminin sadece y\u00fczde 8\u2019ini olu\u015fturan 60 bin tonunu i\u015fleyebilmi\u015fti.<\/span><\/p>

2019 y\u0131l\u0131nda Afrika\u2019da kaju \u00fcreticilerinin say\u0131s\u0131 2.5 milyona ula\u015ft\u0131. 2006\u2019dan bu yana kaju \u00fcreticisi Afrikal\u0131 devlet adamlar\u0131, kurduklar\u0131 bir ittifakla kendi sanayi tesislerinin say\u0131s\u0131n\u0131 bir an evvel art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. B\u00f6ylece kendileri d\u0131\u015f\u0131nda belirlenen uluslararas\u0131 pazardaki fahi\u015f fiyatlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekmeleri, hatta k\u0131ta i\u00e7inde t\u00fcketime a\u011f\u0131rl\u0131k vermeleri m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. En az\u0131ndan yakla\u015f\u0131k bir milyon tonluk k\u0131sm\u0131n\u0131 k\u0131tada i\u015flemeleri sayesinde 250 bin ki\u015fiye yeni istihdam alan\u0131 a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 biliyorlar ve bundan da 2.5 milyar dolarl\u0131k art\u0131 bir gelir elde edebilecekler. Bu te\u015febb\u00fcsleri asl\u0131nda bir hayal de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc 2009\u2019dan bu yana att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlarla \u015fimdiye kadar toplam 400 bin ki\u015fi bu \u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 alanlarda i\u015f buldu. Bunun da y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 kad\u0131nlar olu\u015fturuyor.<\/span><\/p>

ASYA\u2019DA \u0130\u015eLEN\u0130YOR<\/strong><\/span><\/p>

Afrika\u2019da yeti\u015ftirilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7o\u011fu sanayi i\u015flemleri i\u00e7in Avrupa\u2019ya giderken, kaju tam aksine Asya\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle geli\u015fmekte olan \u00fclkeler aras\u0131nda bu \u00fcr\u00fcnde bir i\u015fbirli\u011fi dikkati \u00e7ekiyor. Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n i\u015flem g\u00f6recek kajular\u0131n\u0131n y\u00fczde 90\u2019\u0131 d\u00fcnya pazarlar\u0131na g\u00f6nderilirken, en fazla y\u00fczde 10\u2019u k\u0131tada i\u015flenebiliyor. Bat\u0131 Afrika\u2019n\u0131n kabuklu kajular\u0131 y\u0131llard\u0131r Hindistan ve Vietnam\u2019da kabuksuz hale getiriliyor. Avrupal\u0131lar zahmetinden dolay\u0131 bu i\u015f\u00e7ili\u011fi onlara b\u0131rakt\u0131. Sadece Vietnam, y\u0131ll\u0131k 350-400 bin ton kabuklu Afrika kajusunu i\u015fleyerek t\u00fcketime haz\u0131r hale getiriyor. T\u00fcketilebilir hale gelince de y\u00fczde 75 oran\u0131ndaki t\u00fcketicilerinin d\u00f6rt g\u00f6zle bekledi\u011fi ABD ve Avrupa pazarlar\u0131na sevk ediliyor. Hindistan ve Vietnam, kendi \u00fcrettikleri kaju \u00fcr\u00fcnleri yan\u0131nda neredeyse Bat\u0131 Afrika\u2019da yeti\u015ftirilen t\u00fcm \u00fcr\u00fcnleri sat\u0131n al\u0131p kendi fabrikalar\u0131nda i\u015fliyorlar. Adeta bu konuda k\u0131r\u0131lmas\u0131 zor bir tekel olu\u015fturmu\u015flar.<\/span><\/p>

C V\u0130TAM\u0130N\u0130 DEPOSU<\/strong><\/span><\/p>

ABD, d\u00fcnyada en fazla kaju t\u00fcketen \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyordu. Son 20 y\u0131lda bu konumunu Hindistan\u2019a kapt\u0131rd\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda en \u00e7ok kaju t\u00fcketen \u00fclke 200 tonla Hindistan, bunu 150 bin tonla ABD, 110 bin tonla Avrupa Birli\u011fi ve 50 bin tonla \u00c7in takip etti. Kuruyemi\u015fler i\u00e7inde ceviz ve bademden daha fazla \u00fcretilmesine ra\u011fmen getiri bak\u0131m\u0131ndan badem ve cevizden sonra geliyor. Bilhassa kaju f\u0131st\u0131\u011f\u0131 denen k\u0131sm\u0131 en yayg\u0131n \u015fekilde kuruyemi\u015f olarak t\u00fcketiliyor. \u0130\u00e7eri\u011finde mineral bak\u0131m\u0131ndan bak\u0131r, magnezyum, fosfor ve potasyum bolca bulunuyor. \u0130la\u00e7 ve kozmetik sanayinin art\u0131k arad\u0131\u011f\u0131 hammadde \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda ciddi bir pay\u0131 var. Elde edilen ya\u011f\u0131 daha ziyade ila\u00e7 sanayinin vazge\u00e7ilmezlerinden. C vitamini bak\u0131m\u0131ndan da portakaldan d\u00f6rt kat daha zengin.<\/span><\/p>

KABU\u011eU DA DE\u011eERL\u0130<\/strong><\/span><\/p>

Kabu\u011funun farkl\u0131 sanayi kollar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 kajuyu daha da \u00f6nemli k\u0131l\u0131yor. Bilhassa havac\u0131l\u0131k ve otomobil sekt\u00f6r\u00fcndeki fren sistemlerinde bundan elde edilen ak\u0131\u015fkan maddenin kullan\u0131lmas\u0131, ayr\u0131ca bir de\u011fer kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu \u00f6zelli\u011fi ile havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde de \u00f6nemli bir ihtiya\u00e7 maddesi oldu. Bilhassa f\u0131st\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0131r\u0131nlanmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kabuklar\u0131ndan yak\u0131t olarak da istifade ediliyor. Yine m\u00fcrekkep yap\u0131m\u0131nda, su ge\u00e7irmesi istenemeyen zeminlerde izolasyon maddesi olarak boyalarda, vernik \u00fcretimi, b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda, bilhassa petro kimya \u00fcr\u00fcn\u00fc g\u00fcne\u015f kremleri yerine \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 emme \u00f6zelli\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine bir taraftan bunun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bedene az zarar vermesi, di\u011fer taraftan \u00e7evreye zarars\u0131z olmas\u0131 sebebiyle bundan elde edilenler ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor. B\u00f6ylece kozmetik ve eczac\u0131l\u0131k alanlar\u0131nda da art\u0131k tercih ediliyor. Dahas\u0131 Hint Okyanusu\u2019ndaki Reunion adas\u0131 halk\u0131, ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda bunu tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131pta egzama, \u00fclser ve sedef hastal\u0131klar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131yordu.<\/span><\/p>

DEVASA B\u0130R HAMMADDE KAYNA\u011eI<\/strong><\/span><\/p>

Bir meyvenin bu kadar geni\u015f kullan\u0131m alan\u0131na kavu\u015fmas\u0131 sayesinde bug\u00fcn 4 milyon tondan fazlas\u0131 kaju f\u0131st\u0131\u011f\u0131, 15 milyon kadar\u0131 kaju elmas\u0131 ve 1.2 milyon tonu da kaju kabu\u011fu olmak \u00fczere toplam 20 milyon tondan fazla tutan \u00fcr\u00fcn miktar\u0131yla devasa bir hammadde kayna\u011f\u0131. Son 10 y\u0131lda artan kapasitesi yan\u0131nda ba\u015fta g\u0131da sanayi olmak \u00fczere de\u011fi\u015fik mamul \u00fcr\u00fcnlerde katk\u0131 maddesi olarak kullan\u0131lmas\u0131 giderek de yayg\u0131nla\u015f\u0131yor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"kaju-fakirin-agaci-zenginin-gidasi","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"KAJU: Fakirin a\u011fac\u0131 zenginin g\u0131das\u0131","meta_description":"Prof. Dr. Ahmet Kavas","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1164,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}