{"status":true,"post":{"id":27122,"user_id":1,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 15:28:20","created_at":"2021-06-17T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T12:28:20.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":27122,"is_featured":0,"title":"D\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren iki temel dinamik","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

HAKAN G\u00dcLDA\u011e<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span><\/p>

NATO Zirvesi\u2019ni geride b\u0131rakt\u0131k. \u00c7ok \u00f6nem atfedilmi\u015fti. S\u00fcrpriz \u00e7\u0131kmad\u0131. Problemler devam ediyor. Zirvede ABD Ba\u015fkan\u0131 Biden, \u00c7in\u2019i sert bir dille ele\u015ftirdi. \u00c7in de NATO Zirvesi\u2019nden \u00e7\u0131kan mesajlara kar\u015f\u0131 tepki g\u00f6sterdi. <\/span>
<\/span>
Onun hemen \u00f6ncesinde \u2018zenginler kul\u00fcb\u00fc\u2019 diye de adland\u0131r\u0131lan d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerinin olu\u015fturdu\u011fu G7 liderler zirvesinde de benzer mesajlar vard\u0131. NATO\u2019da oldu\u011fu gibi \u2018askeri\u2019 mesajlar i\u00e7ermiyordu, ancak a\u00e7\u0131ktan \u00c7in\u2019i hedef al\u0131yordu. \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 saflar\u0131 b\u00fcy\u00fctme ve s\u0131kla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 netti. \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol projesine alternatif bir destek plan\u0131 olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in al\u0131nan karar, bunun somut g\u00f6stergesiydi. <\/span>
<\/span>
Biden, G7\u2019de destek verdikleri \u2018D\u00fcnyay\u0131 Yeniden Daha \u0130yi \u0130n\u015fa Et\u2019 plan\u0131n\u0131n, \u00c7in\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi Bir Ku\u015fak-Bir Yol Program\u0131\u2019na daha iyi bir alternatif sunmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
\u00c7in\u2019in 65 \u00fclkeyi kapsayan trilyon dolarl\u0131k Ku\u015fak-Yol projesi, \u00fclkelerin ula\u015f\u0131m altyap\u0131s\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesine finansman deste\u011fi sa\u011fl\u0131yor. <\/span><\/p>

Tabii Pakistan\u2019a yap\u0131lan 60 milyar dolarl\u0131k yol ve altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi \u00c7in\u2019in bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131 Asya\u2019y\u0131 kalk\u0131nd\u0131rmak amac\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek en hafif deyimle safdillik olur. Eski \u0130pek Yolu \u00fczerindeki iyile\u015ftirmeler, ayn\u0131 zamanda \u00c7in\u2019de \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde bu \u00fclkelere ve Avrupa\u2019ya ula\u015fmas\u0131 demek. <\/span>
<\/span>
\u00d6zetle s\u00f6yleyelim: \u00c7in, Tek Ku\u015fak-Tek Yol projesi ile kendi k\u00fcreselle\u015fme modelini in\u015fa ediyor. H\u0131zla geni\u015flerken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 mekanlar\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yor. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re...<\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Epey bir zamand\u0131r d\u00fcnyan\u0131n hakim g\u00fcc\u00fc olan ABD ve Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri bu durumdan rahats\u0131z. Bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirirken, \u201cKu\u015fak ve Yol Program\u0131\u2019n\u0131n \u00fclkelerin borcunu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. ABD, \u00c7in\u2019in bu program\u0131n\u0131 \u2018bor\u00e7 diplomasisi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yor. <\/span>
<\/span>
Tencere dibin kara, seninki benden kara misali yakla\u015f\u0131mlar fazla bir yank\u0131 bulmuyor. G7 zirvesinde Ku\u015fak ve Yol projesi \u00fczerinden \u00c7in\u2019in etkisine girmeye ba\u015flayan \u00fclkelere \u2018alternatif finansman\u2019 sa\u011flama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 bo\u015funa de\u011fil. <\/span>
Zirvenin ard\u0131ndan \u00c7in\u2019den ise \u201cD\u00fcnyan\u0131n kaderine, k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup \u00fclkenin karar verdi\u011fi g\u00fcnler \u00e7ok geride kald\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 geldi. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
K\u0131sacas\u0131 paradigma de\u011fi\u015fti. Hegemonya m\u00fccadelesi keskinle\u015fiyor. ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki oyunun temel kurallar\u0131 \u2018i\u015fbirli\u011fi ve rekabeti dengeleme\u2019 ekseninden \u2018rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 dengeleme\u2019 eksenine kayd\u0131. Bu, tek tarafl\u0131 bir tercih de de\u011fil. Hem Amerikan hem \u00c7in y\u00f6netimi bu yeni paradigmay\u0131 benimsemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Eskiden ABD \u00fcst perdeden konu\u015fur, kar\u015f\u0131 taraf dinlerdi. <\/span>
<\/span>
\u015eimdi ne ABD ne de \u00c7in temsilcileri yeni durumu tarif ederken nazik bir dile ihtiya\u00e7 duyuyor. Aynen mart ay\u0131nda Alaska\u2019da iki taraf\u0131n bulu\u015fmas\u0131na yans\u0131yan a\u011f\u0131z dala\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi... <\/span>
<\/span>
Her \u015fey g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde cereyan ediyor. \u0130ki s\u00fcper g\u00fc\u00e7 aras\u0131ndaki rekabet alanlar\u0131 geni\u015fliyor, yo\u011funla\u015f\u0131yor ve \u00e7e\u015fitleniyor. Afrika\u2019dan buz diyar\u0131 Gr\u00f6nland\u2019a... Uzakdo\u011fu Asya\u2019dan Ortado\u011fu\u2019ya... <\/span>
<\/span>
Bu durum, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 da etkiliyor ve bu etki daha da artacak. Neredeyse hi\u00e7bir \u00fclke, bu hegemonya m\u00fccadelesinin r\u00fczgar\u0131ndan ka\u00e7abilecek g\u00fc\u00e7te de\u011fil. <\/span>
<\/span>
\u00c7in, bir s\u00fcre \u00f6nce T\u00fcrkiye ile \u2018stratejik i\u015fbirli\u011fi ili\u015fkisi\u2019 kurdu. Etraf\u0131m\u0131zdaki kimi \u00fclkelerle ise \u00e7ok daha \u2018derin\u2019 ili\u015fki i\u00e7inde. Cezayir, M\u0131s\u0131r, \u0130ran, Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri, \u00c7in\u2019in tabiriyle bu \u00fclkenin \u2018kapsaml\u0131 stratejik ortaklar\u0131\u2019 oldu. \u00c7in, bu \u00e7er\u00e7eveye ald\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelere \u00f6zel \u00f6nem atfediyor. Ayn\u0131 zamanda Irak, \u00dcrd\u00fcn, Fas, Umman ve Katar\u2019\u0131 da \u2018stratejik ortak\u2019 olarak tan\u0131mlad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusunda ve g\u00fcneyinde kalan 20\u2019den fazla \u00fclke ile Ku\u015fak ve Yol projelerine ili\u015fkin anla\u015fmalar imzalad\u0131. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Olaylar b\u00f6yle... <\/span>
<\/span>
Peki bu olaylar\u0131n arkas\u0131ndaki dinamikler nedir? <\/span>
<\/span>
D\u00fcnyay\u0131 iyi okuyabilmek, dolay\u0131s\u0131yla neyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu kavray\u0131p gerekli tedbirleri alabilmek i\u00e7in bu soruyu cevaplamam\u0131z laz\u0131m. Zira, neden-sonu\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131 incelendi\u011finde \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin unsurlar\u0131na daha kolay ula\u015f\u0131l\u0131yor. Bu ba\u011flant\u0131lar\u0131n izi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve \u00e7ok boyutlu olarak s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde tablonun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6rmek kolayla\u015f\u0131yor. Problemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve bu par\u00e7alar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn olu\u015fumuna etkisini dikkatli bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131rmak gerekiyor ki, problemin ana hatlar\u0131 daha net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcls\u00fcn. Neyse... Analitik bak\u0131\u015f\u0131n faydalar\u0131n\u0131 anlatmaya dal\u0131p, laf\u0131 uzatmadan, gelelim uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde blokla\u015fma e\u011filiminin arkas\u0131nda hangi dinamikler oldu\u011funa... <\/span>
<\/span>
\u0130lk bak\u0131\u015fta iki dinamik \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor:<\/span>
<\/span>
Bir, ABD\u2019nin liderli\u011finde d\u00fcnyadaki hakim g\u00fc\u00e7lerin 1980\u2019lerde devreye soktuklar\u0131, serbest piyasa ekonomisine dayal\u0131 k\u00fcreselle\u015fme \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00fcresel ekonomik ve jeopolitik mimari bozuluyor. Kapitalizmin bu a\u015famada \u00f6ne \u00e7\u0131kan kriz y\u00f6netim modeli neo-liberalizm g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kriz \u00e7\u00f6zme kabiliyetini yitiriyor. 2008 finansal krizinden sonra bu s\u00fcre\u00e7 h\u0131zland\u0131. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler kesenin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7arak krizi atlatt\u0131lar, ancak dengeler de fena halde bozuldu. <\/span>
<\/span>
\u0130ki, neo-liberal k\u00fcreselle\u015fme ortam\u0131nda yeni birikim ve g\u00fc\u00e7 merkezleri y\u00fckseldi. Adeta bir yasa gibidir: Ekonomik birikim, siyasi g\u00fc\u00e7 birikimine, teknolojik ilerlemeye de yol a\u00e7ar. \u2018Yeni\u2019 merkez \u00c7in, h\u0131zla d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi haline gelmeye ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn projeksiyonlar \u00c7in\u2019in 2030 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, sadece \u015fimdi oldu\u011fu gibi sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc paritesine g\u00f6re de\u011fil, her \u00f6l\u00e7\u00fcme g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 ekonomisi haline gelece\u011fini g\u00f6steriyor. \u00c7in, sadece b\u00fcy\u00fcm\u00fcyor, geli\u015fiyor da... Yapay zeka, kuantum bilgisayarlar\u0131, 5G, uzay teknolojisi gibi stratejik alanlarda \u00f6nc\u00fc konumuna y\u00fckseliyor. \u00c7in\u2019in bu y\u00fckseli\u015fi hem Bat\u0131\u2019n\u0131n kriz y\u00f6netim modelinin t\u00fckenme s\u00fcrecinin bir sonucu, hem de modelin t\u00fckeni\u015f s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131yor. <\/span>
<\/span>
Her iki dinamik de bir kriz y\u00f6netim modeli, kapitalizmin kimi kriz e\u011filimlerini \u00f6telerken \u00e7eli\u015fkilerinin kimi \u00fcr\u00fcnlerinin bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131na do\u011fru birikmeye devam etmesini \u00f6nleyemez. Bu, neo-liberalizm i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Bilmem daha fazla izaha gerek var m\u0131? <\/span>
<\/span>
Yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz dinamikler, \u00fclkeler aras\u0131nda \u015fekillenmi\u015f bug\u00fcnk\u00fc b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerini bir s\u00fcredir de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. <\/span>
<\/span>
Sistemde hararet artarken, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yeniden bir payla\u015f\u0131m noktas\u0131na do\u011fru ilerliyor.<\/span>
<\/span>
D\u00fcnyada blokla\u015fma e\u011filiminin artt\u0131\u011f\u0131 bir ortamda yap\u0131lan kritik NATO Zirvesi\u2019nden sonraki notlar\u0131m\u0131z b\u00f6yle...<\/span>
<\/span>
Geli\u015fmeleri izleyip, akl\u0131m\u0131z ve g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetti\u011fince aktarmaya devam edece\u011fiz.<\/span>
<\/span>
TUK\u0130D\u0130DES TUZA\u011eI<\/strong><\/span>
<\/span>
Tabii bug\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren dinamikler bu ikisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil... Ama oyun alan\u0131n\u0131 ve kurallar\u0131n\u0131 belirleyen temel dinamikler bunlar.<\/span>
<\/span>
Analizi ilerletmek i\u00e7in bu noktada bir soru daha sormam\u0131z laz\u0131m: Bu temel dinamikler bizi nereye s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor? <\/span>
<\/span>
Bu sorunun yan\u0131t\u0131 biraz da tarihte yat\u0131yor. Ger\u00e7i \u00fcnl\u00fc \u015fairimiz Mehmet Akif Ersoy, \u201cDers al\u0131nsa hi\u00e7 tekerr\u00fcr eder miydi?\u201d diye uyar\u0131yor bizleri ama gelin biz gelece\u011fe bakarken yine tarihten yararlanal\u0131m. <\/span>
<\/span>
Milattan \u00f6nce 431 y\u0131l\u0131nda, d\u00f6nemin \u00f6nde gelen iki g\u00fcc\u00fc Atina ve Sparta aras\u0131nda Peloponez sava\u015flar\u0131 ya\u015fand\u0131. Bu sava\u015flar\u0131n detay\u0131n\u0131 hem bir Atina generali hem de bir tarih\u00e7i olan Tukidides aktarm\u0131\u015f. Anlatt\u0131klar\u0131, o g\u00fcnden bu yana d\u00fcnya tarihinde defalarca ya\u015fanm\u0131\u015f ibretlik derslerle dolu. Onun ismiyle an\u0131lan \u2018Tukidides Tuza\u011f\u0131\u2019 da bug\u00fcn d\u00fcnyadaki gidi\u015fata da deyim yerindeyse \u2018cuk\u2019 oturuyor. <\/span>
<\/span>
Tukidides Tuza\u011f\u0131 d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131 ili\u015fkilerde geri d\u00f6n\u00fclmesi zor ve \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7ma riski y\u00fcksek bir t\u0131kanmay\u0131 anlat\u0131yor. D\u00fcn Atina ve Sparta aras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n bir benzeri, bug\u00fcn ABD ve \u00c7in aras\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. <\/span><\/p>

Tuzak k\u0131saca \u015f\u00f6yle i\u015fliyor: Mevcut hegemonya merkezi, yeni y\u00fckselen bir merkezin artan g\u00fcc\u00fcnden ve geli\u015fmekte olan kapasitelerinden korkuyor. Mevcut merkez, bu yeni merkezin y\u00fckseli\u015fini durdurmak i\u00e7in yeni ittifaklara y\u00f6neliyor. Keza yeni merkez de kendi ittifaklar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. \u0130ki merkez aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde k\u0131r\u0131lma ve s\u00fcrt\u00fcnme noktalar\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131yor. Korku, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvensizlik ortam\u0131nda, yanl\u0131\u015f hesaplara dayanan hamlelerin say\u0131s\u0131 art\u0131yor. Sistem \u0131s\u0131n\u0131yor. G\u00fc\u00e7ler dengesinin g\u00fc\u00e7ler aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fme riski de giderek g\u00fc\u00e7leniyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dunyayi-sekillendiren-iki-temel-dinamik","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"D\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren iki temel dinamik","meta_description":"HAKAN G\u00dcLDA\u011e","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1080,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":1,"name":"HAKAN","surname":"G\u00dcLDA\u011e","email":"uakisik@eronat.com.tr","slug":"hakan-guldag","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/1733691600kKPzKvWx8Xpxx9n.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-09-15T09:39:41.000000Z","updated_at":"2024-12-18T14:51:32.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":27221,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":27122,"locale":"tr","category_id":73,"title":"D\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren iki temel dinamik","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

HAKAN G\u00dcLDA\u011e<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span><\/p>

NATO Zirvesi\u2019ni geride b\u0131rakt\u0131k. \u00c7ok \u00f6nem atfedilmi\u015fti. S\u00fcrpriz \u00e7\u0131kmad\u0131. Problemler devam ediyor. Zirvede ABD Ba\u015fkan\u0131 Biden, \u00c7in\u2019i sert bir dille ele\u015ftirdi. \u00c7in de NATO Zirvesi\u2019nden \u00e7\u0131kan mesajlara kar\u015f\u0131 tepki g\u00f6sterdi. <\/span>
<\/span>
Onun hemen \u00f6ncesinde \u2018zenginler kul\u00fcb\u00fc\u2019 diye de adland\u0131r\u0131lan d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerinin olu\u015fturdu\u011fu G7 liderler zirvesinde de benzer mesajlar vard\u0131. NATO\u2019da oldu\u011fu gibi \u2018askeri\u2019 mesajlar i\u00e7ermiyordu, ancak a\u00e7\u0131ktan \u00c7in\u2019i hedef al\u0131yordu. \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 saflar\u0131 b\u00fcy\u00fctme ve s\u0131kla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 netti. \u00c7in\u2019in Ku\u015fak ve Yol projesine alternatif bir destek plan\u0131 olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in al\u0131nan karar, bunun somut g\u00f6stergesiydi. <\/span>
<\/span>
Biden, G7\u2019de destek verdikleri \u2018D\u00fcnyay\u0131 Yeniden Daha \u0130yi \u0130n\u015fa Et\u2019 plan\u0131n\u0131n, \u00c7in\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi Bir Ku\u015fak-Bir Yol Program\u0131\u2019na daha iyi bir alternatif sunmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
\u00c7in\u2019in 65 \u00fclkeyi kapsayan trilyon dolarl\u0131k Ku\u015fak-Yol projesi, \u00fclkelerin ula\u015f\u0131m altyap\u0131s\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesine finansman deste\u011fi sa\u011fl\u0131yor. <\/span><\/p>

Tabii Pakistan\u2019a yap\u0131lan 60 milyar dolarl\u0131k yol ve altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi \u00c7in\u2019in bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131 Asya\u2019y\u0131 kalk\u0131nd\u0131rmak amac\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek en hafif deyimle safdillik olur. Eski \u0130pek Yolu \u00fczerindeki iyile\u015ftirmeler, ayn\u0131 zamanda \u00c7in\u2019de \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde bu \u00fclkelere ve Avrupa\u2019ya ula\u015fmas\u0131 demek. <\/span>
<\/span>
\u00d6zetle s\u00f6yleyelim: \u00c7in, Tek Ku\u015fak-Tek Yol projesi ile kendi k\u00fcreselle\u015fme modelini in\u015fa ediyor. H\u0131zla geni\u015flerken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 mekanlar\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131yor. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re...<\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Epey bir zamand\u0131r d\u00fcnyan\u0131n hakim g\u00fcc\u00fc olan ABD ve Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri bu durumdan rahats\u0131z. Bu rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirirken, \u201cKu\u015fak ve Yol Program\u0131\u2019n\u0131n \u00fclkelerin borcunu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyorlar. ABD, \u00c7in\u2019in bu program\u0131n\u0131 \u2018bor\u00e7 diplomasisi\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yor. <\/span>
<\/span>
Tencere dibin kara, seninki benden kara misali yakla\u015f\u0131mlar fazla bir yank\u0131 bulmuyor. G7 zirvesinde Ku\u015fak ve Yol projesi \u00fczerinden \u00c7in\u2019in etkisine girmeye ba\u015flayan \u00fclkelere \u2018alternatif finansman\u2019 sa\u011flama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 bo\u015funa de\u011fil. <\/span>
Zirvenin ard\u0131ndan \u00c7in\u2019den ise \u201cD\u00fcnyan\u0131n kaderine, k\u00fc\u00e7\u00fck bir grup \u00fclkenin karar verdi\u011fi g\u00fcnler \u00e7ok geride kald\u0131\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131 geldi. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
K\u0131sacas\u0131 paradigma de\u011fi\u015fti. Hegemonya m\u00fccadelesi keskinle\u015fiyor. ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki oyunun temel kurallar\u0131 \u2018i\u015fbirli\u011fi ve rekabeti dengeleme\u2019 ekseninden \u2018rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 dengeleme\u2019 eksenine kayd\u0131. Bu, tek tarafl\u0131 bir tercih de de\u011fil. Hem Amerikan hem \u00c7in y\u00f6netimi bu yeni paradigmay\u0131 benimsemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Eskiden ABD \u00fcst perdeden konu\u015fur, kar\u015f\u0131 taraf dinlerdi. <\/span>
<\/span>
\u015eimdi ne ABD ne de \u00c7in temsilcileri yeni durumu tarif ederken nazik bir dile ihtiya\u00e7 duyuyor. Aynen mart ay\u0131nda Alaska\u2019da iki taraf\u0131n bulu\u015fmas\u0131na yans\u0131yan a\u011f\u0131z dala\u015f\u0131nda oldu\u011fu gibi... <\/span>
<\/span>
Her \u015fey g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde cereyan ediyor. \u0130ki s\u00fcper g\u00fc\u00e7 aras\u0131ndaki rekabet alanlar\u0131 geni\u015fliyor, yo\u011funla\u015f\u0131yor ve \u00e7e\u015fitleniyor. Afrika\u2019dan buz diyar\u0131 Gr\u00f6nland\u2019a... Uzakdo\u011fu Asya\u2019dan Ortado\u011fu\u2019ya... <\/span>
<\/span>
Bu durum, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 da etkiliyor ve bu etki daha da artacak. Neredeyse hi\u00e7bir \u00fclke, bu hegemonya m\u00fccadelesinin r\u00fczgar\u0131ndan ka\u00e7abilecek g\u00fc\u00e7te de\u011fil. <\/span>
<\/span>
\u00c7in, bir s\u00fcre \u00f6nce T\u00fcrkiye ile \u2018stratejik i\u015fbirli\u011fi ili\u015fkisi\u2019 kurdu. Etraf\u0131m\u0131zdaki kimi \u00fclkelerle ise \u00e7ok daha \u2018derin\u2019 ili\u015fki i\u00e7inde. Cezayir, M\u0131s\u0131r, \u0130ran, Suudi Arabistan ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri, \u00c7in\u2019in tabiriyle bu \u00fclkenin \u2018kapsaml\u0131 stratejik ortaklar\u0131\u2019 oldu. \u00c7in, bu \u00e7er\u00e7eveye ald\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelere \u00f6zel \u00f6nem atfediyor. Ayn\u0131 zamanda Irak, \u00dcrd\u00fcn, Fas, Umman ve Katar\u2019\u0131 da \u2018stratejik ortak\u2019 olarak tan\u0131mlad\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusunda ve g\u00fcneyinde kalan 20\u2019den fazla \u00fclke ile Ku\u015fak ve Yol projelerine ili\u015fkin anla\u015fmalar imzalad\u0131. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Olaylar b\u00f6yle... <\/span>
<\/span>
Peki bu olaylar\u0131n arkas\u0131ndaki dinamikler nedir? <\/span>
<\/span>
D\u00fcnyay\u0131 iyi okuyabilmek, dolay\u0131s\u0131yla neyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu kavray\u0131p gerekli tedbirleri alabilmek i\u00e7in bu soruyu cevaplamam\u0131z laz\u0131m. Zira, neden-sonu\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131 incelendi\u011finde \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinin unsurlar\u0131na daha kolay ula\u015f\u0131l\u0131yor. Bu ba\u011flant\u0131lar\u0131n izi \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve \u00e7ok boyutlu olarak s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde tablonun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6rmek kolayla\u015f\u0131yor. Problemin par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 ve bu par\u00e7alar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn olu\u015fumuna etkisini dikkatli bir \u015fekilde ara\u015ft\u0131rmak gerekiyor ki, problemin ana hatlar\u0131 daha net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcls\u00fcn. Neyse... Analitik bak\u0131\u015f\u0131n faydalar\u0131n\u0131 anlatmaya dal\u0131p, laf\u0131 uzatmadan, gelelim uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde blokla\u015fma e\u011filiminin arkas\u0131nda hangi dinamikler oldu\u011funa... <\/span>
<\/span>
\u0130lk bak\u0131\u015fta iki dinamik \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor:<\/span>
<\/span>
Bir, ABD\u2019nin liderli\u011finde d\u00fcnyadaki hakim g\u00fc\u00e7lerin 1980\u2019lerde devreye soktuklar\u0131, serbest piyasa ekonomisine dayal\u0131 k\u00fcreselle\u015fme \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00fcresel ekonomik ve jeopolitik mimari bozuluyor. Kapitalizmin bu a\u015famada \u00f6ne \u00e7\u0131kan kriz y\u00f6netim modeli neo-liberalizm g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kriz \u00e7\u00f6zme kabiliyetini yitiriyor. 2008 finansal krizinden sonra bu s\u00fcre\u00e7 h\u0131zland\u0131. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler kesenin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7arak krizi atlatt\u0131lar, ancak dengeler de fena halde bozuldu. <\/span>
<\/span>
\u0130ki, neo-liberal k\u00fcreselle\u015fme ortam\u0131nda yeni birikim ve g\u00fc\u00e7 merkezleri y\u00fckseldi. Adeta bir yasa gibidir: Ekonomik birikim, siyasi g\u00fc\u00e7 birikimine, teknolojik ilerlemeye de yol a\u00e7ar. \u2018Yeni\u2019 merkez \u00c7in, h\u0131zla d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi haline gelmeye ba\u015flad\u0131. B\u00fct\u00fcn projeksiyonlar \u00c7in\u2019in 2030 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, sadece \u015fimdi oldu\u011fu gibi sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc paritesine g\u00f6re de\u011fil, her \u00f6l\u00e7\u00fcme g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n bir numaral\u0131 ekonomisi haline gelece\u011fini g\u00f6steriyor. \u00c7in, sadece b\u00fcy\u00fcm\u00fcyor, geli\u015fiyor da... Yapay zeka, kuantum bilgisayarlar\u0131, 5G, uzay teknolojisi gibi stratejik alanlarda \u00f6nc\u00fc konumuna y\u00fckseliyor. \u00c7in\u2019in bu y\u00fckseli\u015fi hem Bat\u0131\u2019n\u0131n kriz y\u00f6netim modelinin t\u00fckenme s\u00fcrecinin bir sonucu, hem de modelin t\u00fckeni\u015f s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131yor. <\/span>
<\/span>
Her iki dinamik de bir kriz y\u00f6netim modeli, kapitalizmin kimi kriz e\u011filimlerini \u00f6telerken \u00e7eli\u015fkilerinin kimi \u00fcr\u00fcnlerinin bir k\u0131r\u0131lma noktas\u0131na do\u011fru birikmeye devam etmesini \u00f6nleyemez. Bu, neo-liberalizm i\u00e7in de ge\u00e7erliydi. <\/span>
<\/span>
***<\/span>
<\/span>
Bilmem daha fazla izaha gerek var m\u0131? <\/span>
<\/span>
Yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz dinamikler, \u00fclkeler aras\u0131nda \u015fekillenmi\u015f bug\u00fcnk\u00fc b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerini bir s\u00fcredir de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. <\/span>
<\/span>
Sistemde hararet artarken, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yeniden bir payla\u015f\u0131m noktas\u0131na do\u011fru ilerliyor.<\/span>
<\/span>
D\u00fcnyada blokla\u015fma e\u011filiminin artt\u0131\u011f\u0131 bir ortamda yap\u0131lan kritik NATO Zirvesi\u2019nden sonraki notlar\u0131m\u0131z b\u00f6yle...<\/span>
<\/span>
Geli\u015fmeleri izleyip, akl\u0131m\u0131z ve g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetti\u011fince aktarmaya devam edece\u011fiz.<\/span>
<\/span>
TUK\u0130D\u0130DES TUZA\u011eI<\/strong><\/span>
<\/span>
Tabii bug\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren dinamikler bu ikisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil... Ama oyun alan\u0131n\u0131 ve kurallar\u0131n\u0131 belirleyen temel dinamikler bunlar.<\/span>
<\/span>
Analizi ilerletmek i\u00e7in bu noktada bir soru daha sormam\u0131z laz\u0131m: Bu temel dinamikler bizi nereye s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor? <\/span>
<\/span>
Bu sorunun yan\u0131t\u0131 biraz da tarihte yat\u0131yor. Ger\u00e7i \u00fcnl\u00fc \u015fairimiz Mehmet Akif Ersoy, \u201cDers al\u0131nsa hi\u00e7 tekerr\u00fcr eder miydi?\u201d diye uyar\u0131yor bizleri ama gelin biz gelece\u011fe bakarken yine tarihten yararlanal\u0131m. <\/span>
<\/span>
Milattan \u00f6nce 431 y\u0131l\u0131nda, d\u00f6nemin \u00f6nde gelen iki g\u00fcc\u00fc Atina ve Sparta aras\u0131nda Peloponez sava\u015flar\u0131 ya\u015fand\u0131. Bu sava\u015flar\u0131n detay\u0131n\u0131 hem bir Atina generali hem de bir tarih\u00e7i olan Tukidides aktarm\u0131\u015f. Anlatt\u0131klar\u0131, o g\u00fcnden bu yana d\u00fcnya tarihinde defalarca ya\u015fanm\u0131\u015f ibretlik derslerle dolu. Onun ismiyle an\u0131lan \u2018Tukidides Tuza\u011f\u0131\u2019 da bug\u00fcn d\u00fcnyadaki gidi\u015fata da deyim yerindeyse \u2018cuk\u2019 oturuyor. <\/span>
<\/span>
Tukidides Tuza\u011f\u0131 d\u00fcn oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131 ili\u015fkilerde geri d\u00f6n\u00fclmesi zor ve \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7ma riski y\u00fcksek bir t\u0131kanmay\u0131 anlat\u0131yor. D\u00fcn Atina ve Sparta aras\u0131nda ya\u015fananlar\u0131n bir benzeri, bug\u00fcn ABD ve \u00c7in aras\u0131nda ya\u015fan\u0131yor. <\/span><\/p>

Tuzak k\u0131saca \u015f\u00f6yle i\u015fliyor: Mevcut hegemonya merkezi, yeni y\u00fckselen bir merkezin artan g\u00fcc\u00fcnden ve geli\u015fmekte olan kapasitelerinden korkuyor. Mevcut merkez, bu yeni merkezin y\u00fckseli\u015fini durdurmak i\u00e7in yeni ittifaklara y\u00f6neliyor. Keza yeni merkez de kendi ittifaklar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. \u0130ki merkez aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde k\u0131r\u0131lma ve s\u00fcrt\u00fcnme noktalar\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131yor. Korku, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvensizlik ortam\u0131nda, yanl\u0131\u015f hesaplara dayanan hamlelerin say\u0131s\u0131 art\u0131yor. Sistem \u0131s\u0131n\u0131yor. G\u00fc\u00e7ler dengesinin g\u00fc\u00e7ler aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fme riski de giderek g\u00fc\u00e7leniyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dunyayi-sekillendiren-iki-temel-dinamik","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"D\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren iki temel dinamik","meta_description":"HAKAN G\u00dcLDA\u011e","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1080,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}