{"status":true,"post":{"id":27485,"user_id":27,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 15:32:47","created_at":"2021-07-08T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T12:32:47.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":27485,"is_featured":0,"title":"Dijital platformlar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

DO\u00c7. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
<\/span>
Ge\u00e7ti\u011fimiz yaz\u0131da, dijitalle\u015fen d\u00fcnyada t\u00fcketicileri etkile\u015fime ikna etmek i\u00e7in bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131na ve davran\u0131\u015fsal psikolojiye dair kanca gibi tekniklerin gittik\u00e7e daha s\u0131k bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131na de\u011finmi\u015ftik. S\u00f6z konusu teknikler, \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc teknikler ve daha yeni yeni markalar bunlar\u0131 ke\u015ffetmeye ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fletmeler bu tekniklerin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e vah\u015fi kapitalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, daha sistematik bi\u00e7imde mekanizmalar tasarlamaya ba\u015flad\u0131. <\/span>
<\/span>
\u201cD\u00fcnyada m\u00fc\u015fteriye m\u00fc\u015fteri de\u011fil, kullan\u0131c\u0131 diye hitap eden sadece iki kesim var; biri uyu\u015fturucu tacirleri, di\u011feri teknoloji \u00fcreticileri\u2026\u201d <\/span>
<\/span>
Teknoloji \u00fcreticileri, ger\u00e7ekten de m\u00fc\u015fterilerine bu g\u00f6zle, kullan\u0131c\u0131 olarak bak\u0131yor, daha \u00e7ok kullanmas\u0131 i\u00e7in ne gerekiyorsa yap\u0131yor; m\u00fc\u015fteri diye hitap etmiyor, kullan\u0131c\u0131 bu diyor. Silikon Vadisi, bu i\u015flerin, yani al\u0131\u015fkanl\u0131k yapan ama bir t\u0131k \u00f6tesinde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan o \u00e7ok ince bir \u00e7izgi- teknoloji \u00fcreticilerinin merkezi. Ve bu konuda, davran\u0131\u015fsal psikoloji konusunda ger\u00e7ekten \u00e7ok sa\u011flam hocalar var. <\/span>
<\/span>
Evet, burada e\u011fer insani bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bir mekanizma tasarlanmad\u0131ysa, YouTube gibi, Facebook gibi, Twitter gibi mecralar, t\u00fcketicilerden hi\u00e7 para istemiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bizim dikkatimizi paraya \u00e7evirmesini biliyor. Ancak bunu paraya \u00e7evirmede \u00e7ok maharetli olduklar\u0131 i\u00e7in o ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman\u0131 daha da art\u0131rarak maksimize etmesini de biliyorlar ve bunun sonucu da do\u011fal olarak teknoloji ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 oluyor. Netflix firmas\u0131n\u0131n tepe y\u00f6neticisi, bir s\u00fcre \u00f6nce itiraf gibi bir a\u00e7\u0131klamada bulundu, dedi ki: \u201cBizim iki tane b\u00fcy\u00fck rakibimiz var; biri YouTube, di\u011feri uyku\u2026\u201d Yani bizim daha az uyumam\u0131z onlar\u0131n i\u015fine geliyor.<\/span>
<\/span>
Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131 tekniklerden kendimizi al\u0131koyabilir miyiz?<\/span>
<\/span>
S\u00f6z konusu tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc tekniklerden kendimizi al\u0131koymam\u0131z i\u00e7in bunlar\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeliyiz. D\u00fcnya daha yeni yeni bu duruma uyan\u0131yor. Bu durumun olumsuzlu\u011fu, bir \u015feylerin k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi konusuna son y\u0131llarda ABD\u2019den ba\u015flayarak bir uyan\u0131\u015f s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin \u2018Hook\u2019 kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Eyal, e\u011fer insani bir mant\u0131kla tasarlanmad\u0131ysa, kancadan kendinizi nas\u0131l kurtar\u0131rs\u0131n\u0131z, bunu anlatmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu teknikler keskin b\u0131\u00e7ak misali \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve olumsuz bir ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde yine i\u015fe yar\u0131yor. Ve bundan kurtulmak i\u00e7in ilk ad\u0131m da \u015fu asl\u0131nda: Bu tekniklerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc kan\u0131ksamak ve bunu kabul etmek. Evet, hi\u00e7bir insan evlad\u0131 bu tarz tekniklerden kendini kolayca al\u0131koyamaz. World of Warcraft ad\u0131nda bir oyun var, milyonlarca, y\u00fcz milyonlarca kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fu s\u00f6yleniyor; bunun tasar\u0131mc\u0131s\u0131, \u201cBen \u015fahsen oynam\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131yor\u201d diyor. Nas\u0131l yapmas\u0131n ki? \u00d6rne\u011fin, kancadaki \u00f6d\u00fcl\u00fcn de\u011fi\u015fken olu\u015fu bile ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131 bir unsur\u2026 Bu durumu 1950\u2019lerde hayvanlar \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen me\u015fhur Skinner deneyleriyle a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn. Bu deneylerde g\u00fcvercinler bir d\u00fczene\u011fin i\u00e7ine konulmu\u015f. Orada bir d\u00fc\u011fme var, hayvan gagalad\u0131\u011f\u0131 zaman yem geliyor. Gagal\u0131yor, yem geliyor; gagal\u0131yor, yem geliyor; hep ayn\u0131 miktarda. Deneyi de\u011fi\u015ftiriyorlar, yem de\u011fi\u015fken miktarda geliyor. Hayvan doysa bile gagalamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek? Acaba \u015fimdi ne gelecek?\u201d <\/span>
<\/span>
Buradaki mekanizma kumarhanelerdeki slot makinalar\u0131yla ayn\u0131 mekanizmaya dayal\u0131. \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek? Ka\u00e7 bin dolar gelebilir, yani bir servet kazanabilir miyim?\u201d Teknoloji tasar\u0131m\u0131nda da, Facebook\u2019ta ya da ba\u015fka bir \u015feyde \u015funu yap\u0131yoruz ya hep. Yahu, 10 saniye \u00f6nce ayn\u0131 hareketi yapm\u0131\u015ft\u0131n. \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek?\u201d <\/span>
<\/span>
Peki, kancadan kendimizi nas\u0131l kurtaraca\u011f\u0131z? <\/span>
<\/span>
\u0130ngilizce \u2018mindfulness\u2019 olarak ifade edilen, \u2018bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131k\u2019 denilen bir kavram \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan s\u00f6z konusu teknikler bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131n\u0131n egemenli\u011finde oldu\u011fu i\u00e7in bilincin yerine gelmesini ama\u00e7layan bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131k y\u00f6ntemleri, bilinci yerine getirdi\u011fi i\u00e7in etkili oluyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dijital-platformlarin-karanlik-yuzu","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Dijital platformlar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc","meta_description":"DO\u00c7. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1093,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":27,"name":"ADNAN VEYSEL","surname":"ERTEMEL","email":"doc-dr-adnan-veysel-ertemel@gmail.com","slug":"doc-dr-adnan-veysel-ertemel","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916001r1LpO2XUqa1CPY.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T10:50:02.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:48:24.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":27584,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":27485,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Dijital platformlar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

DO\u00c7. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
<\/span>
Ge\u00e7ti\u011fimiz yaz\u0131da, dijitalle\u015fen d\u00fcnyada t\u00fcketicileri etkile\u015fime ikna etmek i\u00e7in bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131na ve davran\u0131\u015fsal psikolojiye dair kanca gibi tekniklerin gittik\u00e7e daha s\u0131k bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131na de\u011finmi\u015ftik. S\u00f6z konusu teknikler, \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc teknikler ve daha yeni yeni markalar bunlar\u0131 ke\u015ffetmeye ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fletmeler bu tekniklerin i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck\u00e7e vah\u015fi kapitalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, daha sistematik bi\u00e7imde mekanizmalar tasarlamaya ba\u015flad\u0131. <\/span>
<\/span>
\u201cD\u00fcnyada m\u00fc\u015fteriye m\u00fc\u015fteri de\u011fil, kullan\u0131c\u0131 diye hitap eden sadece iki kesim var; biri uyu\u015fturucu tacirleri, di\u011feri teknoloji \u00fcreticileri\u2026\u201d <\/span>
<\/span>
Teknoloji \u00fcreticileri, ger\u00e7ekten de m\u00fc\u015fterilerine bu g\u00f6zle, kullan\u0131c\u0131 olarak bak\u0131yor, daha \u00e7ok kullanmas\u0131 i\u00e7in ne gerekiyorsa yap\u0131yor; m\u00fc\u015fteri diye hitap etmiyor, kullan\u0131c\u0131 bu diyor. Silikon Vadisi, bu i\u015flerin, yani al\u0131\u015fkanl\u0131k yapan ama bir t\u0131k \u00f6tesinde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan o \u00e7ok ince bir \u00e7izgi- teknoloji \u00fcreticilerinin merkezi. Ve bu konuda, davran\u0131\u015fsal psikoloji konusunda ger\u00e7ekten \u00e7ok sa\u011flam hocalar var. <\/span>
<\/span>
Evet, burada e\u011fer insani bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bir mekanizma tasarlanmad\u0131ysa, YouTube gibi, Facebook gibi, Twitter gibi mecralar, t\u00fcketicilerden hi\u00e7 para istemiyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bizim dikkatimizi paraya \u00e7evirmesini biliyor. Ancak bunu paraya \u00e7evirmede \u00e7ok maharetli olduklar\u0131 i\u00e7in o ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman\u0131 daha da art\u0131rarak maksimize etmesini de biliyorlar ve bunun sonucu da do\u011fal olarak teknoloji ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 oluyor. Netflix firmas\u0131n\u0131n tepe y\u00f6neticisi, bir s\u00fcre \u00f6nce itiraf gibi bir a\u00e7\u0131klamada bulundu, dedi ki: \u201cBizim iki tane b\u00fcy\u00fck rakibimiz var; biri YouTube, di\u011feri uyku\u2026\u201d Yani bizim daha az uyumam\u0131z onlar\u0131n i\u015fine geliyor.<\/span>
<\/span>
Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131 tekniklerden kendimizi al\u0131koyabilir miyiz?<\/span>
<\/span>
S\u00f6z konusu tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc tekniklerden kendimizi al\u0131koymam\u0131z i\u00e7in bunlar\u0131n i\u00e7y\u00fcz\u00fcn\u00fc, nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeliyiz. D\u00fcnya daha yeni yeni bu duruma uyan\u0131yor. Bu durumun olumsuzlu\u011fu, bir \u015feylerin k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi konusuna son y\u0131llarda ABD\u2019den ba\u015flayarak bir uyan\u0131\u015f s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin \u2018Hook\u2019 kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Eyal, e\u011fer insani bir mant\u0131kla tasarlanmad\u0131ysa, kancadan kendinizi nas\u0131l kurtar\u0131rs\u0131n\u0131z, bunu anlatmaya ba\u015flad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu teknikler keskin b\u0131\u00e7ak misali \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve olumsuz bir ama\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde yine i\u015fe yar\u0131yor. Ve bundan kurtulmak i\u00e7in ilk ad\u0131m da \u015fu asl\u0131nda: Bu tekniklerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc kan\u0131ksamak ve bunu kabul etmek. Evet, hi\u00e7bir insan evlad\u0131 bu tarz tekniklerden kendini kolayca al\u0131koyamaz. World of Warcraft ad\u0131nda bir oyun var, milyonlarca, y\u00fcz milyonlarca kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011fu s\u00f6yleniyor; bunun tasar\u0131mc\u0131s\u0131, \u201cBen \u015fahsen oynam\u0131yorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131yor\u201d diyor. Nas\u0131l yapmas\u0131n ki? \u00d6rne\u011fin, kancadaki \u00f6d\u00fcl\u00fcn de\u011fi\u015fken olu\u015fu bile ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yap\u0131c\u0131 bir unsur\u2026 Bu durumu 1950\u2019lerde hayvanlar \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen me\u015fhur Skinner deneyleriyle a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn. Bu deneylerde g\u00fcvercinler bir d\u00fczene\u011fin i\u00e7ine konulmu\u015f. Orada bir d\u00fc\u011fme var, hayvan gagalad\u0131\u011f\u0131 zaman yem geliyor. Gagal\u0131yor, yem geliyor; gagal\u0131yor, yem geliyor; hep ayn\u0131 miktarda. Deneyi de\u011fi\u015ftiriyorlar, yem de\u011fi\u015fken miktarda geliyor. Hayvan doysa bile gagalamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek? Acaba \u015fimdi ne gelecek?\u201d <\/span>
<\/span>
Buradaki mekanizma kumarhanelerdeki slot makinalar\u0131yla ayn\u0131 mekanizmaya dayal\u0131. \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek? Ka\u00e7 bin dolar gelebilir, yani bir servet kazanabilir miyim?\u201d Teknoloji tasar\u0131m\u0131nda da, Facebook\u2019ta ya da ba\u015fka bir \u015feyde \u015funu yap\u0131yoruz ya hep. Yahu, 10 saniye \u00f6nce ayn\u0131 hareketi yapm\u0131\u015ft\u0131n. \u201cAcaba \u015fimdi ne gelecek?\u201d <\/span>
<\/span>
Peki, kancadan kendimizi nas\u0131l kurtaraca\u011f\u0131z? <\/span>
<\/span>
\u0130ngilizce \u2018mindfulness\u2019 olarak ifade edilen, \u2018bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131k\u2019 denilen bir kavram \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan s\u00f6z konusu teknikler bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131n\u0131n egemenli\u011finde oldu\u011fu i\u00e7in bilincin yerine gelmesini ama\u00e7layan bilin\u00e7li fark\u0131ndal\u0131k y\u00f6ntemleri, bilinci yerine getirdi\u011fi i\u00e7in etkili oluyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"dijital-platformlarin-karanlik-yuzu","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Dijital platformlar\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fc","meta_description":"DO\u00c7. DR. ADNAN VEYSEL ERTEMEL","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1093,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}