{"status":true,"post":{"id":23528,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 14:30:14","created_at":"2020-11-12T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T11:30:14.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":23528,"is_featured":0,"title":"Beyaz alt\u0131n KAR\u0130TE","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

\"\"Afrika\u2019da kendili\u011finden yeti\u015fen ve yok edilmedi\u011fi taktirde 300 y\u0131la kadar ya\u015fayabilen karite a\u011fac\u0131 i\u00e7in \u2018kad\u0131nlar\u0131n alt\u0131n\u0131\u2019 deyimi kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc yakla\u015f\u0131k 16 milyon Afrikal\u0131 kad\u0131n, genelde a\u011fa\u00e7lar\u0131n dibine d\u00fc\u015fen karite meyvesini toplayarak ge\u00e7imini sa\u011fl\u0131yor.<\/strong><\/span><\/p>

Ba\u015fta Nijerya olmak \u00fczere 23 \u00fclkede \u00fcretilen karite a\u011fac\u0131, kerestesi ve ya\u011f\u0131yla 2.5 milyar dolara yak\u0131n bir pazar olu\u015fturuyor. 2028 y\u0131l\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen de\u011fer ise 3.5 milyar dolar seviyesinde. Karite ya\u011f\u0131, \u00f6zellikle \u00e7ikolata ve kozmetik sanayi i\u00e7in aranan bir bile\u015fen.<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Dr. Ahmet Kavas<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span><\/p>

2000\u2019li y\u0131llara girerken Afrika\u2019da \u00f6zellikle iktisadi bak\u0131mdan g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkelerin farkl\u0131 hamleler yapt\u0131klar\u0131na \u015fahit olmaya ba\u015flad\u0131k. Uluslararas\u0131 medyada her ne kadar k\u0131tada g\u00fcvenlik ve mevcut siyasi iktidarlar\u0131n demokrasiye sanc\u0131l\u0131 ge\u00e7i\u015fleri haberleri s\u0131k\u00e7a konu edilse de asl\u0131nda \u00fcst\u00fc kapal\u0131 ge\u00e7ilen \u00e7ok konu var. 1885 y\u0131l\u0131nda Berlin\u2019de toplanan eski ve yeni s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin bulu\u015fmas\u0131nda Afrika\u2019daki t\u00fcm yerel idarelerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015fti. 1912\u2019de Libya\u2019n\u0131n da \u0130talyanlarca i\u015fgali ile bu s\u00fcre\u00e7 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki, t\u00fcm ya\u015fananlar bir as\u0131r ge\u00e7meden zihinlerden silindi. Hatta s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bile unutturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemi ya\u015f\u0131yoruz. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k s\u00fcre\u00e7leri bir tarafa, art\u0131k iki kutuplu d\u00fcnyan\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p yerine can simidi gibi sunulan k\u00fcreselle\u015fme de fazla dikkat \u00e7ekmiyor. Sanc\u0131l\u0131 da olsa kalk\u0131nma gayretindeki k\u0131ta \u00fclkelerinin yak\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131 ve sahip olduklar\u0131 de\u011ferlerinden de bahsedilmiyor. En basitinden 21. y\u00fczy\u0131lda sanki yeni ke\u015ffedilmi\u015f\u00e7esine mesela bir \u2018karite\u2019 a\u011fac\u0131n\u0131n meyvesinin uluslararas\u0131 pazarlarda adeta kap\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, dahas\u0131 tekelle\u015ftirilen bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn ne derece k\u0131ymete sahip oldu\u011funu sadece al\u0131p satanlar biliyor.<\/span><\/p>

300 YIL YA\u015eIYOR<\/strong><\/span><\/p>

Binlerce y\u0131ld\u0131r nice benzerleri gibi bir h\u00fcd\u00e2-yi n\u00e2bit, kendili\u011finden yeti\u015fen a\u011fa\u00e7lardan biri de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u2018karite\u2019 olarak biliniyor. Karite a\u011fac\u0131 nadiren 30 metreyi bulsa da genelde 10 ila 15 metreyi ge\u00e7meyen boya sahip. K\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u00e7ap\u0131 ise 1.5 ila 1.8 metre aras\u0131nda. Fidan\u0131 15 ila 20 y\u0131l sonra ilk \u00e7i\u00e7e\u011fini a\u00e7\u0131p en az 40 ila 50 sene aras\u0131nda bundan verimli \u015fekilde meyve al\u0131n\u0131yor. Yok edilmedi\u011fi takdirde 200 ila 300 y\u0131l aras\u0131nda ya\u015f\u0131yor. 10 gram ile 50 gram aras\u0131nda de\u011fi\u015fen avokadoya benzeyen meyvesinin etli k\u0131sm\u0131 do\u011frudan yenilerek t\u00fcketilebiliyor. Ceviz veya badem olarak ifade edilen bir veya iki \u00e7ekirdekli k\u0131sm\u0131 ya\u011fl\u0131 olup s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda neredeyse \u00fc\u00e7te biri, hatta yar\u0131s\u0131 kadar \u2018karite ya\u011f\u0131\u2019 denen \u00fcr\u00fcn al\u0131n\u0131yor. Herhangi bir a\u011fa\u00e7 ortalama 20 kg. meyve veriyor. T\u00fcm at\u0131klar\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde zemine kar\u0131\u015f\u0131p tabii g\u00fcbre vazifesi g\u00f6r\u00fcyor ve \u00e7evreye en ufak bir zarar vermiyor. Kerestesini i\u015flemek zorsa da dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle in\u015faat ve mobilya yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Bilhassa odun k\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7in di\u011fer a\u011fa\u00e7 t\u00fcrlerinden daha kaliteli olmas\u0131 sebebiyle tercih edilmesinden dolay\u0131 ve de tabii olarak ya\u015fanan \u00e7\u00f6lle\u015fme sebebiyle de varl\u0131\u011f\u0131 ciddi \u015fekilde tehdit alt\u0131nda.<\/span><\/p>

GEL\u0130\u015eT\u0130RME \u00c7ALI\u015eMALARI<\/strong><\/span><\/p>

Sahil b\u00f6lgesindeki Nijerya, Mali, Burkina Faso ile buray\u0131 \u00e7evreleyen 23 \u00fclkede kendi halinde yeti\u015fen karite a\u011fac\u0131n\u0131n iktisadi k\u0131ymeti <\/span>21. y\u00fczy\u0131lda hi\u00e7 beklenmedik \u015fekilde artt\u0131. Yabani bir a\u011fa\u00e7 olmakla birlikte art\u0131k bunlar\u0131n bile a\u015f\u0131lanmas\u0131 ve \u0131slah\u0131 da dahil her \u00f6zelli\u011fi ile yak\u0131ndan ilgilenilen ara\u015ft\u0131rma merkezlerinin say\u0131s\u0131 art\u0131yor. SOSS-Sahel bununla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6nem veriyor. Daha da \u00f6nemlisi bu \u00fclkelerin ekonomilerine ciddi kaynak sa\u011flamas\u0131 sebebiyle her biri bunun daha fazla say\u0131da yeti\u015ftirilmesi i\u00e7in ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. T\u00fcm Sahil b\u00f6lgesinde iki milyara yak\u0131n a\u011fa\u00e7 bulundu\u011fu ve bunun 500 milyondan fazlas\u0131n\u0131n buran\u0131n tabii bitkisi karite a\u011fac\u0131 ifade ediliyor. Toplanabilen meyvesinin tahmini rakamlara g\u00f6re d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc i\u015flenmemi\u015f \u00e7ekirde\u011fi \u2018karite cevizi ya da bademi\/noix de karit\u00e9, amandes de karit\u00e9\u2019 ya da \u0130ngilizlerin ifadesiyle \u2018shea nuts, shea kernels\u2019 olup, geriye kalan\u0131 ise ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp \u2018karit\u00e9 ya\u011f\u0131\/beurre de karit\u00e9\u2019 ya da \u2018shea butter\u2019 \u015feklinde toplam iki milyon tondan fazla \u00fcr\u00fcn yerel ve uluslararas\u0131 pazarlarda m\u00fc\u015fterilerine ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

N\u0130JERYA B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00dcLKE<\/strong><\/span><\/p>

Karite a\u011fac\u0131ndan 800 bin ton kadar \u00fcr\u00fcn elde eden Nijerya, d\u00fcnyada birinci \u00fcretici \u00fclke konumunda. Bunu Mali ve Burkina Faso takip ediyor. Ancak ilk ikisi bundan elde edilen \u00fcr\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok kendileri t\u00fckettikleri i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck ihracat\u00e7\u0131 \u00fclke \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc. Fakat bu konuda genel bilgi payla\u015f\u0131lan yaz\u0131larda ismi neredeyse hi\u00e7 belirtilmeyen \u00c7ad\u2019da son y\u0131llarda bu a\u011fa\u00e7 \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda 92 milyon karite a\u011fac\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve bunlardan 556 bin ton karite \u00e7ekirde\u011fi topland\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015f.<\/span>
Meyve ve ondan s\u0131k\u0131larak elde edilen ya\u011f\u0131n\u0131 en fazla ithal eden \u00fc\u00e7 \u00fclkeden birincisi Hollanda olup, bunu Danimarka ve Fransa takip ediyor. \u00d6zellikle baz\u0131 \u0130ngiliz ve Frans\u0131z firmalar\u0131n\u0131n bu \u00fcr\u00fcnle isimleri \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f ve en fazla mamul \u00fcr\u00fcn\u00fc uluslararas\u0131 piyasaya sevk ettikleri biliniyor. ABD\u2019liler daha ziyade kozmetik alan\u0131nda v\u00fccut bak\u0131m kremi olarak tercih ederlerken, Kanada da ciddi oranda karite ithal eden \u00fclkeler aras\u0131nda. Fakat bu \u00fcr\u00fcne Avrupa \u00fclkeleri kadar Asya \u00fclkeleri de her ge\u00e7en sene daha fazla talepte bulunuyor.<\/span><\/p>

2018 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla karite a\u011fac\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn 2.14 milyar dolarl\u0131k pazara sahip oldu\u011funu ve bunun 2028 y\u0131l\u0131 i\u00e7in 3.5 milyar dolar\u0131 bulaca\u011f\u0131n\u0131 hemen hemen herkes dile getiriyor. Oysa ki \u00e7ok de\u011fil, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda bunu yeni piyasalara pazarlamak \u00fczere ticari \u00fcr\u00fcn olarak sunuldu\u011funda 55 bin ton olarak belirlenen sat\u0131\u015f\u0131ndan sadece 1.5 milyon dolarl\u0131k bir gelir elde ediliyordu. \u015eimdilerde sadece Nijerya\u2019da 800 bin tonu bulan bir \u00fcretimden bahsediliyor ve her ge\u00e7en sene daha da artmas\u0131 hedefleniyor. Asl\u0131nda \u00fcr\u00fcn\u00fcn gerek yerel pazarlarda, gerekse uluslararas\u0131 \u015firketlerin i\u015flenmi\u015f halde pazarlad\u0131klar\u0131 miktarlar\u0131n tam anlam\u0131yla bilindi\u011fini s\u00f6ylemek \u00e7ok zor. \u00d6yle ki, Afrika i\u00e7i t\u00fcketim oran\u0131 y\u00fczde 55 ile y\u00fczde 75 aras\u0131nda tahmin ediliyor. Haliyle de ba\u015fka k\u0131talara sevk edileni ise en az y\u00fczde 25, en fazla y\u00fczde 45\u2019i ge\u00e7miyor. Bu durumda da \u00fclkelerin kendi i\u00e7lerindeki t\u00fcketimleri de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda mevcut iki milyar\u0131 a\u015fan de\u011ferini ikiye katlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/span><\/p>

TAMAMLAYICI TIP<\/strong><\/span><\/p>

Afrika\u2019da g\u00fcnl\u00fck hayatta g\u0131da maddesi olarak t\u00fcketilen karite ya\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle \u00f6nemli bir beslenme \u00fcr\u00fcn\u00fc. Hatta yerelde tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p i\u00e7in \u00f6nemli bir madde. Bir\u00e7ok derde deva oldu\u011fu i\u00e7in de adeta di\u011fer a\u011fa\u00e7lar gibi karite a\u011fac\u0131na da kutsall\u0131k veriliyor. Avrupa\u2019da her t\u00fcrl\u00fc pastac\u0131l\u0131k, \u015fekerleme ve tatl\u0131lar ile margarin elde edilmesinde bu \u00fcr\u00fcne olan ihtiya\u00e7 art\u0131yor. \u00d6zellikle kozmetikte v\u00fccut ve cilt bak\u0131m\u0131 i\u00e7in artan de\u011feri, bilhassa sporcular\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede kulland\u0131klar\u0131 merhemlerin \u00fcretiminde art\u0131k vazge\u00e7ilemez bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Ne var ki, bu artan talepler \u00fcr\u00fcn\u00fcn a\u011fac\u0131ndan topland\u0131\u011f\u0131 anda ilk al\u0131c\u0131ya 5\/6 kilosunu bir dolara satarken, \u015fimdilerde belki bunun yar\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 gelir elde ediliyor. Fakat kalitesine g\u00f6re kilosu y\u00fczlerce dolar\u0131 bulan \u00e7ikolatalar\u0131n temel katk\u0131 maddelerinden karite ya\u011f\u0131n\u0131n as\u0131l \u00fcreticilere kazanc\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kal\u0131yor. Bu da toplanan \u00fcr\u00fcnlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n d\u0131\u015f pazarlara i\u015flenmeden g\u00f6nderilmesinden kaynaklan\u0131yor.<\/span><\/p>

16 M\u0130LYON KADININ GE\u00c7\u0130M KAYNA\u011eI<\/strong><\/span><\/p>

Yakla\u015f\u0131k 16 milyon Afrikal\u0131 kad\u0131n, genelde a\u011fa\u00e7lar\u0131n dibine d\u00fc\u015fen karite meyvesini toplamak dahil yerel usullerle ya\u011f haline getirip ambalajlamalar\u0131na kadar \u00e7ok farkl\u0131 i\u015f ortam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00f6ylece de \u00e7o\u011funun evlerinin ge\u00e7imini teminde yeg\u00e2ne kaynak oldu\u011fu biliniyor. Bu meyve; g\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131, sa\u011fl\u0131k giderlerini ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimlerini sa\u011flayan hayati bir konum ald\u0131. Her ne kadar bunu toplamak i\u00e7in i\u00e7lerinde g\u00fcnde 10 km. kadar yol y\u00fcr\u00fcmek zorunda olanlar varsa da ba\u015fka kazan\u00e7 elde edecekleri f\u0131rsatlar olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Sahil b\u00f6lgesinde \u015fimdilik tek u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 konumunda. Gerek fakirlik ve yoksulluktan kurtulmak, gerekse topraklar\u0131nda ya\u015famaya devamlar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya verdi\u011fi f\u0131rsatlar\u0131 iyi de\u011ferlendirmek durumundalar. <\/span>
Bu sebeple buna \u2018beyaz alt\u0131n\u2019 diyenler oldu\u011fu gibi daha \u00e7ok \u2018kad\u0131nlar\u0131n alt\u0131n\u0131\u2019 deyimi kullan\u0131l\u0131yor. Milyonlarca kad\u0131n\u0131n hayata tutunmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir paya sahip. Y\u00fcz binlerce k\u00f6yde, kasabada yerel al\u0131c\u0131lar, toptanc\u0131lar bundan s\u0131n\u0131rl\u0131 gelir elde ederken, uluslararas\u0131 pazarlarda olu\u015fturulan tekeller y\u00fcz\u00fcnden as\u0131l kazan\u00e7, \u00fcr\u00fcn Afrika d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sa\u011flan\u0131yor. Kurulan \u00e7ok say\u0131da dernek, kooperatif, daha kaliteli \u00fcr\u00fcn elde edilmesi i\u00e7in ilmi ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmak \u00fczere kurulan merkezler, yerel kullan\u0131m\u0131n daha cazip hale gelmesi gibi hamleler ile bu meyve daha uzun y\u0131llar hem \u00fcreten \u00fclkelerdeki yerel t\u00fcketimi hem de uluslararas\u0131 pazarlarda daha fazla alanda talebi art\u0131rmaya devam edecek.<\/span><\/p>

ALICILAR TEKEL OLU\u015eTURMU\u015e<\/strong><\/span><\/p>

21. y\u00fczy\u0131lda bir anda g\u0131da, kozmetik, ila\u00e7 sanayi gibi kullan\u0131m alan\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artan karite ya\u011f\u0131n\u0131n pazarlanmas\u0131nda tekel olu\u015fturan uluslararas\u0131 al\u0131c\u0131lar, \u00fcreticiye adeta fiyatlar\u0131 dikte ettiriyor. Hatta istedikleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle \u00fcr\u00fcn\u00fc alamad\u0131klar\u0131 b\u00f6lge pazarlar\u0131na gitmeyerek \u00fcreticiyi cezaland\u0131r\u0131yorlar. <\/span><\/p>

K\u0131tan\u0131n bitmesi kolay g\u00f6r\u00fcnmeyen s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7menin yolu ise yerinde mamul madde elde etmek \u015feklinde \u00f6zetleniyor. B\u00f6ylece hem 200 milyonu a\u015fan Sahil b\u00f6lgesi toplumlar\u0131na yeni istihdam alanlar\u0131 a\u00e7\u0131labilir hem de sadece uluslararas\u0131 pazarlara ta\u015f\u0131ma ve i\u015fleme s\u00fcre\u00e7leri ile as\u0131l kazanc\u0131n sadece d\u0131\u015farda de\u011fil, \u00fcretilen \u00fclkelerde de dengelenmesi sa\u011flanabilir.<\/span><\/p>

\u00c7\u0130KOLATACILARIN RA\u011eBET\u0130 ARTTI<\/strong><\/span><\/p>

Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 2000\u2019li y\u0131llara girildi\u011fi d\u00f6nemde \u00e7ikolata ve \u015fekerleme ba\u015fta olmak \u00fczere mamul \u00fcr\u00fcnlere y\u00fczde 5 oran\u0131na kadar bitki \u00f6zl\u00fc ya\u011f kat\u0131lmas\u0131na izin vermesi, karite meyvesine ra\u011fbeti art\u0131rd\u0131. \u015eimdilerde bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 8 ila y\u00fczde 15 aras\u0131nda bile\u015feni olarak kullan\u0131lmas\u0131na m\u00fcsaade ediliyor. Japonya ise bu t\u00fcr katk\u0131 maddelerine y\u00fczde 60 oran\u0131nda m\u00fcsaade edince pazar imk\u00e2nlar\u0131 \u00e7ok artt\u0131 ve beraberinde rekabeti de getirdi. Bilhassa kakao ya\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ikolata \u00fcretimindeki y\u00fcksek \u00fccreti yan\u0131nda karite meyvesinin ondan y\u00fczde 10 ila y\u00fczde 40 aras\u0131ndaki \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle elde edilmesi ciddi bir tercih sebebi oldu. Kozmetik \u00fcr\u00fcnlerde bilhassa yumu\u015fat\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi ile giderek ra\u011fbet ediliyor. Eczac\u0131l\u0131k alan\u0131 da bunu katk\u0131 maddesi olarak tercih ediyor. Bilhassa sabun \u00fcretiminde de \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131lan bir katk\u0131 maddesi haline geldi. \u00dcr\u00fcnlerin i\u00e7indekiler k\u0131sm\u0131nda \u2018bitkisel ya\u011f maddesi\u2019 genel ifadesiyle bunlarda karite ya\u011f\u0131n\u0131n da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015f oluyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"beyaz-altin-karite","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Beyaz alt\u0131n KAR\u0130TE","meta_description":"Prof. Dr. Ahmet Kavas","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1105,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":23627,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":23528,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Beyaz alt\u0131n KAR\u0130TE","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

\"\"Afrika\u2019da kendili\u011finden yeti\u015fen ve yok edilmedi\u011fi taktirde 300 y\u0131la kadar ya\u015fayabilen karite a\u011fac\u0131 i\u00e7in \u2018kad\u0131nlar\u0131n alt\u0131n\u0131\u2019 deyimi kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc yakla\u015f\u0131k 16 milyon Afrikal\u0131 kad\u0131n, genelde a\u011fa\u00e7lar\u0131n dibine d\u00fc\u015fen karite meyvesini toplayarak ge\u00e7imini sa\u011fl\u0131yor.<\/strong><\/span><\/p>

Ba\u015fta Nijerya olmak \u00fczere 23 \u00fclkede \u00fcretilen karite a\u011fac\u0131, kerestesi ve ya\u011f\u0131yla 2.5 milyar dolara yak\u0131n bir pazar olu\u015fturuyor. 2028 y\u0131l\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen de\u011fer ise 3.5 milyar dolar seviyesinde. Karite ya\u011f\u0131, \u00f6zellikle \u00e7ikolata ve kozmetik sanayi i\u00e7in aranan bir bile\u015fen.<\/strong><\/span><\/p>

Prof. Dr. Ahmet Kavas<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span><\/p>

2000\u2019li y\u0131llara girerken Afrika\u2019da \u00f6zellikle iktisadi bak\u0131mdan g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkelerin farkl\u0131 hamleler yapt\u0131klar\u0131na \u015fahit olmaya ba\u015flad\u0131k. Uluslararas\u0131 medyada her ne kadar k\u0131tada g\u00fcvenlik ve mevcut siyasi iktidarlar\u0131n demokrasiye sanc\u0131l\u0131 ge\u00e7i\u015fleri haberleri s\u0131k\u00e7a konu edilse de asl\u0131nda \u00fcst\u00fc kapal\u0131 ge\u00e7ilen \u00e7ok konu var. 1885 y\u0131l\u0131nda Berlin\u2019de toplanan eski ve yeni s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerin bulu\u015fmas\u0131nda Afrika\u2019daki t\u00fcm yerel idarelerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015fti. 1912\u2019de Libya\u2019n\u0131n da \u0130talyanlarca i\u015fgali ile bu s\u00fcre\u00e7 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki, t\u00fcm ya\u015fananlar bir as\u0131r ge\u00e7meden zihinlerden silindi. Hatta s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bile unutturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemi ya\u015f\u0131yoruz. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k s\u00fcre\u00e7leri bir tarafa, art\u0131k iki kutuplu d\u00fcnyan\u0131n da\u011f\u0131l\u0131p yerine can simidi gibi sunulan k\u00fcreselle\u015fme de fazla dikkat \u00e7ekmiyor. Sanc\u0131l\u0131 da olsa kalk\u0131nma gayretindeki k\u0131ta \u00fclkelerinin yak\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131 ve sahip olduklar\u0131 de\u011ferlerinden de bahsedilmiyor. En basitinden 21. y\u00fczy\u0131lda sanki yeni ke\u015ffedilmi\u015f\u00e7esine mesela bir \u2018karite\u2019 a\u011fac\u0131n\u0131n meyvesinin uluslararas\u0131 pazarlarda adeta kap\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, dahas\u0131 tekelle\u015ftirilen bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn ne derece k\u0131ymete sahip oldu\u011funu sadece al\u0131p satanlar biliyor.<\/span><\/p>

300 YIL YA\u015eIYOR<\/strong><\/span><\/p>

Binlerce y\u0131ld\u0131r nice benzerleri gibi bir h\u00fcd\u00e2-yi n\u00e2bit, kendili\u011finden yeti\u015fen a\u011fa\u00e7lardan biri de g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u2018karite\u2019 olarak biliniyor. Karite a\u011fac\u0131 nadiren 30 metreyi bulsa da genelde 10 ila 15 metreyi ge\u00e7meyen boya sahip. K\u00f6k\u00fcn\u00fcn \u00e7ap\u0131 ise 1.5 ila 1.8 metre aras\u0131nda. Fidan\u0131 15 ila 20 y\u0131l sonra ilk \u00e7i\u00e7e\u011fini a\u00e7\u0131p en az 40 ila 50 sene aras\u0131nda bundan verimli \u015fekilde meyve al\u0131n\u0131yor. Yok edilmedi\u011fi takdirde 200 ila 300 y\u0131l aras\u0131nda ya\u015f\u0131yor. 10 gram ile 50 gram aras\u0131nda de\u011fi\u015fen avokadoya benzeyen meyvesinin etli k\u0131sm\u0131 do\u011frudan yenilerek t\u00fcketilebiliyor. Ceviz veya badem olarak ifade edilen bir veya iki \u00e7ekirdekli k\u0131sm\u0131 ya\u011fl\u0131 olup s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda neredeyse \u00fc\u00e7te biri, hatta yar\u0131s\u0131 kadar \u2018karite ya\u011f\u0131\u2019 denen \u00fcr\u00fcn al\u0131n\u0131yor. Herhangi bir a\u011fa\u00e7 ortalama 20 kg. meyve veriyor. T\u00fcm at\u0131klar\u0131 b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde zemine kar\u0131\u015f\u0131p tabii g\u00fcbre vazifesi g\u00f6r\u00fcyor ve \u00e7evreye en ufak bir zarar vermiyor. Kerestesini i\u015flemek zorsa da dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle in\u015faat ve mobilya yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Bilhassa odun k\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7in di\u011fer a\u011fa\u00e7 t\u00fcrlerinden daha kaliteli olmas\u0131 sebebiyle tercih edilmesinden dolay\u0131 ve de tabii olarak ya\u015fanan \u00e7\u00f6lle\u015fme sebebiyle de varl\u0131\u011f\u0131 ciddi \u015fekilde tehdit alt\u0131nda.<\/span><\/p>

GEL\u0130\u015eT\u0130RME \u00c7ALI\u015eMALARI<\/strong><\/span><\/p>

Sahil b\u00f6lgesindeki Nijerya, Mali, Burkina Faso ile buray\u0131 \u00e7evreleyen 23 \u00fclkede kendi halinde yeti\u015fen karite a\u011fac\u0131n\u0131n iktisadi k\u0131ymeti <\/span>21. y\u00fczy\u0131lda hi\u00e7 beklenmedik \u015fekilde artt\u0131. Yabani bir a\u011fa\u00e7 olmakla birlikte art\u0131k bunlar\u0131n bile a\u015f\u0131lanmas\u0131 ve \u0131slah\u0131 da dahil her \u00f6zelli\u011fi ile yak\u0131ndan ilgilenilen ara\u015ft\u0131rma merkezlerinin say\u0131s\u0131 art\u0131yor. SOSS-Sahel bununla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6nem veriyor. Daha da \u00f6nemlisi bu \u00fclkelerin ekonomilerine ciddi kaynak sa\u011flamas\u0131 sebebiyle her biri bunun daha fazla say\u0131da yeti\u015ftirilmesi i\u00e7in ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. T\u00fcm Sahil b\u00f6lgesinde iki milyara yak\u0131n a\u011fa\u00e7 bulundu\u011fu ve bunun 500 milyondan fazlas\u0131n\u0131n buran\u0131n tabii bitkisi karite a\u011fac\u0131 ifade ediliyor. Toplanabilen meyvesinin tahmini rakamlara g\u00f6re d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc i\u015flenmemi\u015f \u00e7ekirde\u011fi \u2018karite cevizi ya da bademi\/noix de karit\u00e9, amandes de karit\u00e9\u2019 ya da \u0130ngilizlerin ifadesiyle \u2018shea nuts, shea kernels\u2019 olup, geriye kalan\u0131 ise ya\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp \u2018karit\u00e9 ya\u011f\u0131\/beurre de karit\u00e9\u2019 ya da \u2018shea butter\u2019 \u015feklinde toplam iki milyon tondan fazla \u00fcr\u00fcn yerel ve uluslararas\u0131 pazarlarda m\u00fc\u015fterilerine ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>

N\u0130JERYA B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00dcLKE<\/strong><\/span><\/p>

Karite a\u011fac\u0131ndan 800 bin ton kadar \u00fcr\u00fcn elde eden Nijerya, d\u00fcnyada birinci \u00fcretici \u00fclke konumunda. Bunu Mali ve Burkina Faso takip ediyor. Ancak ilk ikisi bundan elde edilen \u00fcr\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok kendileri t\u00fckettikleri i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck ihracat\u00e7\u0131 \u00fclke \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc. Fakat bu konuda genel bilgi payla\u015f\u0131lan yaz\u0131larda ismi neredeyse hi\u00e7 belirtilmeyen \u00c7ad\u2019da son y\u0131llarda bu a\u011fa\u00e7 \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda 92 milyon karite a\u011fac\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve bunlardan 556 bin ton karite \u00e7ekirde\u011fi topland\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015f.<\/span>
Meyve ve ondan s\u0131k\u0131larak elde edilen ya\u011f\u0131n\u0131 en fazla ithal eden \u00fc\u00e7 \u00fclkeden birincisi Hollanda olup, bunu Danimarka ve Fransa takip ediyor. \u00d6zellikle baz\u0131 \u0130ngiliz ve Frans\u0131z firmalar\u0131n\u0131n bu \u00fcr\u00fcnle isimleri \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f ve en fazla mamul \u00fcr\u00fcn\u00fc uluslararas\u0131 piyasaya sevk ettikleri biliniyor. ABD\u2019liler daha ziyade kozmetik alan\u0131nda v\u00fccut bak\u0131m kremi olarak tercih ederlerken, Kanada da ciddi oranda karite ithal eden \u00fclkeler aras\u0131nda. Fakat bu \u00fcr\u00fcne Avrupa \u00fclkeleri kadar Asya \u00fclkeleri de her ge\u00e7en sene daha fazla talepte bulunuyor.<\/span><\/p>

2018 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla karite a\u011fac\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn 2.14 milyar dolarl\u0131k pazara sahip oldu\u011funu ve bunun 2028 y\u0131l\u0131 i\u00e7in 3.5 milyar dolar\u0131 bulaca\u011f\u0131n\u0131 hemen hemen herkes dile getiriyor. Oysa ki \u00e7ok de\u011fil, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda bunu yeni piyasalara pazarlamak \u00fczere ticari \u00fcr\u00fcn olarak sunuldu\u011funda 55 bin ton olarak belirlenen sat\u0131\u015f\u0131ndan sadece 1.5 milyon dolarl\u0131k bir gelir elde ediliyordu. \u015eimdilerde sadece Nijerya\u2019da 800 bin tonu bulan bir \u00fcretimden bahsediliyor ve her ge\u00e7en sene daha da artmas\u0131 hedefleniyor. Asl\u0131nda \u00fcr\u00fcn\u00fcn gerek yerel pazarlarda, gerekse uluslararas\u0131 \u015firketlerin i\u015flenmi\u015f halde pazarlad\u0131klar\u0131 miktarlar\u0131n tam anlam\u0131yla bilindi\u011fini s\u00f6ylemek \u00e7ok zor. \u00d6yle ki, Afrika i\u00e7i t\u00fcketim oran\u0131 y\u00fczde 55 ile y\u00fczde 75 aras\u0131nda tahmin ediliyor. Haliyle de ba\u015fka k\u0131talara sevk edileni ise en az y\u00fczde 25, en fazla y\u00fczde 45\u2019i ge\u00e7miyor. Bu durumda da \u00fclkelerin kendi i\u00e7lerindeki t\u00fcketimleri de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda mevcut iki milyar\u0131 a\u015fan de\u011ferini ikiye katlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/span><\/p>

TAMAMLAYICI TIP<\/strong><\/span><\/p>

Afrika\u2019da g\u00fcnl\u00fck hayatta g\u0131da maddesi olarak t\u00fcketilen karite ya\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle \u00f6nemli bir beslenme \u00fcr\u00fcn\u00fc. Hatta yerelde tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p i\u00e7in \u00f6nemli bir madde. Bir\u00e7ok derde deva oldu\u011fu i\u00e7in de adeta di\u011fer a\u011fa\u00e7lar gibi karite a\u011fac\u0131na da kutsall\u0131k veriliyor. Avrupa\u2019da her t\u00fcrl\u00fc pastac\u0131l\u0131k, \u015fekerleme ve tatl\u0131lar ile margarin elde edilmesinde bu \u00fcr\u00fcne olan ihtiya\u00e7 art\u0131yor. \u00d6zellikle kozmetikte v\u00fccut ve cilt bak\u0131m\u0131 i\u00e7in artan de\u011feri, bilhassa sporcular\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede kulland\u0131klar\u0131 merhemlerin \u00fcretiminde art\u0131k vazge\u00e7ilemez bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Ne var ki, bu artan talepler \u00fcr\u00fcn\u00fcn a\u011fac\u0131ndan topland\u0131\u011f\u0131 anda ilk al\u0131c\u0131ya 5\/6 kilosunu bir dolara satarken, \u015fimdilerde belki bunun yar\u0131s\u0131ndan ayn\u0131 gelir elde ediliyor. Fakat kalitesine g\u00f6re kilosu y\u00fczlerce dolar\u0131 bulan \u00e7ikolatalar\u0131n temel katk\u0131 maddelerinden karite ya\u011f\u0131n\u0131n as\u0131l \u00fcreticilere kazanc\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck seviyede kal\u0131yor. Bu da toplanan \u00fcr\u00fcnlerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n d\u0131\u015f pazarlara i\u015flenmeden g\u00f6nderilmesinden kaynaklan\u0131yor.<\/span><\/p>

16 M\u0130LYON KADININ GE\u00c7\u0130M KAYNA\u011eI<\/strong><\/span><\/p>

Yakla\u015f\u0131k 16 milyon Afrikal\u0131 kad\u0131n, genelde a\u011fa\u00e7lar\u0131n dibine d\u00fc\u015fen karite meyvesini toplamak dahil yerel usullerle ya\u011f haline getirip ambalajlamalar\u0131na kadar \u00e7ok farkl\u0131 i\u015f ortam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00f6ylece de \u00e7o\u011funun evlerinin ge\u00e7imini teminde yeg\u00e2ne kaynak oldu\u011fu biliniyor. Bu meyve; g\u00fcnl\u00fck ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131, sa\u011fl\u0131k giderlerini ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimlerini sa\u011flayan hayati bir konum ald\u0131. Her ne kadar bunu toplamak i\u00e7in i\u00e7lerinde g\u00fcnde 10 km. kadar yol y\u00fcr\u00fcmek zorunda olanlar varsa da ba\u015fka kazan\u00e7 elde edecekleri f\u0131rsatlar olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Sahil b\u00f6lgesinde \u015fimdilik tek u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 konumunda. Gerek fakirlik ve yoksulluktan kurtulmak, gerekse topraklar\u0131nda ya\u015famaya devamlar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya verdi\u011fi f\u0131rsatlar\u0131 iyi de\u011ferlendirmek durumundalar. <\/span>
Bu sebeple buna \u2018beyaz alt\u0131n\u2019 diyenler oldu\u011fu gibi daha \u00e7ok \u2018kad\u0131nlar\u0131n alt\u0131n\u0131\u2019 deyimi kullan\u0131l\u0131yor. Milyonlarca kad\u0131n\u0131n hayata tutunmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir paya sahip. Y\u00fcz binlerce k\u00f6yde, kasabada yerel al\u0131c\u0131lar, toptanc\u0131lar bundan s\u0131n\u0131rl\u0131 gelir elde ederken, uluslararas\u0131 pazarlarda olu\u015fturulan tekeller y\u00fcz\u00fcnden as\u0131l kazan\u00e7, \u00fcr\u00fcn Afrika d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda sa\u011flan\u0131yor. Kurulan \u00e7ok say\u0131da dernek, kooperatif, daha kaliteli \u00fcr\u00fcn elde edilmesi i\u00e7in ilmi ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmak \u00fczere kurulan merkezler, yerel kullan\u0131m\u0131n daha cazip hale gelmesi gibi hamleler ile bu meyve daha uzun y\u0131llar hem \u00fcreten \u00fclkelerdeki yerel t\u00fcketimi hem de uluslararas\u0131 pazarlarda daha fazla alanda talebi art\u0131rmaya devam edecek.<\/span><\/p>

ALICILAR TEKEL OLU\u015eTURMU\u015e<\/strong><\/span><\/p>

21. y\u00fczy\u0131lda bir anda g\u0131da, kozmetik, ila\u00e7 sanayi gibi kullan\u0131m alan\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn artan karite ya\u011f\u0131n\u0131n pazarlanmas\u0131nda tekel olu\u015fturan uluslararas\u0131 al\u0131c\u0131lar, \u00fcreticiye adeta fiyatlar\u0131 dikte ettiriyor. Hatta istedikleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle \u00fcr\u00fcn\u00fc alamad\u0131klar\u0131 b\u00f6lge pazarlar\u0131na gitmeyerek \u00fcreticiyi cezaland\u0131r\u0131yorlar. <\/span><\/p>

K\u0131tan\u0131n bitmesi kolay g\u00f6r\u00fcnmeyen s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7menin yolu ise yerinde mamul madde elde etmek \u015feklinde \u00f6zetleniyor. B\u00f6ylece hem 200 milyonu a\u015fan Sahil b\u00f6lgesi toplumlar\u0131na yeni istihdam alanlar\u0131 a\u00e7\u0131labilir hem de sadece uluslararas\u0131 pazarlara ta\u015f\u0131ma ve i\u015fleme s\u00fcre\u00e7leri ile as\u0131l kazanc\u0131n sadece d\u0131\u015farda de\u011fil, \u00fcretilen \u00fclkelerde de dengelenmesi sa\u011flanabilir.<\/span><\/p>

\u00c7\u0130KOLATACILARIN RA\u011eBET\u0130 ARTTI<\/strong><\/span><\/p>

Avrupa Birli\u011fi\u2019nin 2000\u2019li y\u0131llara girildi\u011fi d\u00f6nemde \u00e7ikolata ve \u015fekerleme ba\u015fta olmak \u00fczere mamul \u00fcr\u00fcnlere y\u00fczde 5 oran\u0131na kadar bitki \u00f6zl\u00fc ya\u011f kat\u0131lmas\u0131na izin vermesi, karite meyvesine ra\u011fbeti art\u0131rd\u0131. \u015eimdilerde bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 8 ila y\u00fczde 15 aras\u0131nda bile\u015feni olarak kullan\u0131lmas\u0131na m\u00fcsaade ediliyor. Japonya ise bu t\u00fcr katk\u0131 maddelerine y\u00fczde 60 oran\u0131nda m\u00fcsaade edince pazar imk\u00e2nlar\u0131 \u00e7ok artt\u0131 ve beraberinde rekabeti de getirdi. Bilhassa kakao ya\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ikolata \u00fcretimindeki y\u00fcksek \u00fccreti yan\u0131nda karite meyvesinin ondan y\u00fczde 10 ila y\u00fczde 40 aras\u0131ndaki \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle elde edilmesi ciddi bir tercih sebebi oldu. Kozmetik \u00fcr\u00fcnlerde bilhassa yumu\u015fat\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi ile giderek ra\u011fbet ediliyor. Eczac\u0131l\u0131k alan\u0131 da bunu katk\u0131 maddesi olarak tercih ediyor. Bilhassa sabun \u00fcretiminde de \u00e7ok\u00e7a kullan\u0131lan bir katk\u0131 maddesi haline geldi. \u00dcr\u00fcnlerin i\u00e7indekiler k\u0131sm\u0131nda \u2018bitkisel ya\u011f maddesi\u2019 genel ifadesiyle bunlarda karite ya\u011f\u0131n\u0131n da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015f oluyor.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"beyaz-altin-karite","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Beyaz alt\u0131n KAR\u0130TE","meta_description":"Prof. Dr. Ahmet Kavas","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1105,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}