{"status":true,"post":{"id":26249,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 15:18:02","created_at":"2021-04-29T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T12:18:02.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":26249,"is_featured":0,"title":"Afrika\u2019da ba\u015far\u0131n\u0131n bedeli a\u011f\u0131r: \u00c7ad\u2019\u0131n \u00e7ilesi","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":"  \t\t\t\t\t  \t\t\t\t\t<p><span class=\"large\"><strong>\u00c7ad Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby, Halife Hafter\u2019in destekledi\u011fi muhaliflerle m\u00fccadele ederken cephe hatt\u0131nda vuruldu ve 20 Nisan\u2019da hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u0130dris Deby, Orta Afrika\u2019da da istikrar\u0131 sa\u011flayan bir akt\u00f6r olarak biliniyordu. <\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7ad ile ili\u015fkileri 16. y\u00fczy\u0131la kadar geri gidiyor. 2013 sonras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131lan el\u00e7iliklerle, ikili ili\u015fkiler ivme kazand\u0131. \u00dclkemizde \u00fcniversitelerde okuyan iki bin kadar \u00c7adl\u0131 \u00f6\u011frenci bunun en belirgin i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> D\u00fcnya bas\u0131n\u0131nca 19 Nisan 2021 g\u00fcn\u00fc acil duyurusuyla \u00c7ad Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby ile ilgili bir haber ge\u00e7ti. Buna g\u00f6re \u0130dris Deby\u2019nin ba\u015fkent Encemine\u2019ye ilerleyen muhalifleri durduran birliklerini denetlerken vuruldu\u011fu belirtiliyordu. \u015eok etkisi yapan bu haberlere \u00f6nce kimse inanmak istemedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Deby, 1990 y\u0131l\u0131nda iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti ve takip eden 31 y\u0131ld\u0131r \u00fclkesini y\u00f6netiyordu. 11 Nisan\u2019da yap\u0131lan son devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini ise n\u00fcfusun y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ve y\u00fczde 80\u2019e yak\u0131n oyla yine kazand\u0131\u011f\u0131 duyurulmu\u015ftu. Vuruldu\u011fu g\u00fcn asl\u0131nda herkes ba\u015fkentin Ulus (Nation) Meydan\u0131\u2019nda kutlamalara haz\u0131rlan\u0131yordu. Adet oldu\u011fu \u00fczere de kendisi de bu t\u00f6renlere kat\u0131lacakt\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00dclkede b\u00f6yle bir g\u00fcndem ilerliyorken ba\u015fkentin 300 km. bat\u0131s\u0131nda Kanim b\u00f6lgesinin merkezi Mao \u015fehrine yak\u0131n bir yerde 18 Nisan g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmada \u00e7ok kay\u0131p verildi. Buna ra\u011fmen k\u0131saca FACT diye isimlendirilen \u00c7ad\u2019daki De\u011fi\u015fim ve Uyum Cephesi mensuplar\u0131n\u0131n tamam\u0131 hen\u00fcz etkisiz hale getirilememi\u015fti. Helikopteri ile alana inen \u00c7ad Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby, bir anda kar\u015f\u0131 taraf\u0131n at\u0131\u015f alan\u0131 i\u00e7ine girmi\u015f ve v\u00fccuduna iki noktadan kur\u015fun isabet etmi\u015fti. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Deby, \u00f6zellikle son y\u0131llarda \u00fclkesinin neresinde yerle\u015fik d\u00fczene, ordu birliklerine bir sald\u0131r\u0131 olsa mutlaka olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi alana gidip birliklerine manevi destek veriyordu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>OSMANLI M\u0130RASI<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00c7ad ismi her ne kadar yeni olsa da \u00fclkenin topraklar\u0131 sadece k\u0131tan\u0131n de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnya tarihinin en uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc hakimiyetlerinden Kanim-Bornu Sultanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k bin y\u0131l idaresinde kalm\u0131\u015ft\u0131. Kanim s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminde Frans\u0131z i\u015fgalinde \u00c7ad taraf\u0131nda, Bornu ise \u0130ngiltere\u2019nin i\u015fgaline giren Nijerya taraf\u0131na girerek ayr\u0131ld\u0131lar. Bir de bug\u00fcnk\u00fc \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131nda tarihi Abe\u015fe \u015fehrinde Vaday sultanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. \u00d6zellikle bu sultanl\u0131\u011f\u0131n Osmanl\u0131 idaresindeki Trablusgarp vilayeti ile temaslar\u0131 as\u0131rlar i\u00e7inde geli\u015fmi\u015fti. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Yine bir mutasarr\u0131fl\u0131k olan Fizan\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 g\u00fcneyden gelen Frans\u0131z i\u015fgalini \u00f6nlemek i\u00e7in \u00c7ad\u2019\u0131n ve Nijer\u2019in kuzey b\u00f6lgelerine kadar geni\u015fletildi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>FRANSIZ \u0130DARE S\u0130STEM\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Frans\u0131zlar, tarih\u00ee \u00fc\u00e7 sultanl\u0131\u011fa \u00f6nce yeni kurulan ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kadar Fort Lamy dedikleri Encemine\u2019de de bir sultanl\u0131k ihdas ettiler. Ard\u0131ndan da belli ba\u015fl\u0131 yerle\u015fim yerlerinde \u00f6nde gelen bir \u015fahsiyete de sultan unvan\u0131 verince zamanla bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 250 kadar oldu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar Afrika\u2019da bir\u00e7ok tarihi birikimi yok ederken, k\u0131tay\u0131 adeta yoksullu\u011fa ve medeniyet yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na mahkum etmesinin ac\u0131s\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klarda daha yak\u0131ndan hissedildi. \u00dclke topraklar\u0131n\u0131n i\u015fgali b\u00fcy\u00fck oranda 1900-1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tamamland\u0131\u011f\u0131nda, buraya \u00c7ad Askeri B\u00f6lgesi ad\u0131 verildi. Yani t\u00fcm \u00e7evresindeki toplumlarla tarih\u00ee ba\u011flar\u0131 kopar\u0131ld\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>\u0130KT\u0130DAR \u00c7EK\u0130\u015eMELER\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> D\u00fcnyada en uzun i\u00e7 sava\u015f ya\u015fayan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda \u00c7ad Cumhuriyeti geliyor. 1960 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kla birlikte kurulan ve \u00e7o\u011funlu\u011funun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu bir \u00fclkede yeni H\u0131ristiyanla\u015fan toplumdan iki ki\u015fi 1960-1979 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda devlet ba\u015fkan\u0131 yap\u0131ld\u0131. \u0130dare M\u00fcsl\u00fcmanlara ge\u00e7ince de kendi aralar\u0131nda iktidar m\u00fccadelesi ba\u015flad\u0131. 1979-1982 aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc devlet ba\u015fkan\u0131 Goukouni Oueddei ile 1982-1990 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Ba\u015fkan Hissene Habre as\u0131nda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar y\u0131llarca devam etti. Bu ikincisinin \u0130dris Deby taraf\u0131ndan 1990\u2019da devrilmesinin ard\u0131ndan \u00e7at\u0131\u015fmalar k\u0131smen yat\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkede, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesisi 2008 y\u0131l\u0131nda sa\u011flanabildi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>KADDAF\u0130 DENGES\u0130 <\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Libya\u2019da 2011 y\u0131l\u0131nda Muammer Kaddafi\u2019nin 42 y\u0131ll\u0131k idaresinin i\u00e7 ve d\u0131\u015f siyasette en uyumlu d\u00f6neminin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile sadece \u00fclkesinin de\u011fil t\u00fcm Sahraalt\u0131 Afrika\u2019da Sahel b\u00f6lgesi \u00fclkelerinin huzuru ka\u00e7t\u0131. Bunun ilk sanc\u0131s\u0131n\u0131 Mali Cumhuriyeti \u00e7ekti ve \u00fclke adeta tarihinin en bilinemez s\u00fcrecine girdi. O zamana kadar ad\u0131 san\u0131 bilinmeyen yeni ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleri, \u00fclkenin kuzeyinde kendi ba\u015flar\u0131na buyruk hale geldiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> 2011\u2019de i\u00e7 huzuru zor da olsa sa\u011flayan Nijer ve \u00f6zellikle Nijerya\u2019da Boko Haram\u2019\u0131n eylemleri ba\u015flad\u0131. Fransa\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na Sahel ve Sahra\u2019da kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama gerek\u00e7esi ile bir t\u00fcr jandarma rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmesi ortam\u0131 iyice gerdi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Kimsenin bu karga\u015fay\u0131 durdurmaya cesaret edemedi\u011fi ya da etmek istemedi\u011fi d\u00f6nemde \u0130dris Deby bir taraftan yakla\u015f\u0131k iki milyona yakla\u015fan kendi soyda\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin istikrara kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yordu. Ancak onun bu giri\u015fimi b\u00f6lgede menfaati olan d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin etkinli\u011fini k\u0131racak boyuttayd\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>G\u00d6\u00c7 VE \u0130LT\u0130CA<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Uluslararas\u0131 medya gece g\u00fcnd\u00fcz \u00c7ad ordusunun faaliyetlerinin bu \u00fclkenin huzurunu bozdu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde haberler yap\u0131yordu. \u00dczerine gelen bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda Orta Afrikal\u0131lar\u0131 kendi hallerine b\u0131rakmak zorunda kal\u0131nca y\u00fczbinlerce insan \u00c7ad\u2019a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. 2003 y\u0131l\u0131nda Darfur\u2019da Hartum\u2019a kar\u015f\u0131 isyan alevlendi\u011finde \u00c7ad\u2019a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f y\u00fczbinlerce m\u00fclteci vard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile bu iltica devam ediyor. Libya\u2019da onlarca y\u0131ld\u0131r \u00e7al\u0131\u015fan 150 binden fazla \u00c7adl\u0131n\u0131n da geri d\u00f6nmesi, gelecekte ba\u015fka bir istikras\u0131zl\u0131\u011f\u0131n habercisi idi.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>ASKER G\u00d6NDERME KARARI<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u0130dris Deby b\u00f6ylesine ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n aras\u0131nda uluslararas\u0131 toplumun dikkatini \u00e7ekecek \u00f6nemli bir karar ald\u0131 ve Mali\u2019ye asker g\u00f6nderme karar\u0131n\u0131 duyurdu. Binlerce askeri y\u0131llard\u0131r muhaliflerinin nice sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l ikliminde p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fckleri i\u00e7in ayn\u0131s\u0131n\u0131 Bamako\u2019daki yetkililerin imdad\u0131na da cevap verecekti. Her ne kadar Fransa\u2019n\u0131n askeri teknoloji ile varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmesi gecikmese de sahada ve \u00f6zellikle \u00e7\u00f6l ikliminde k\u0131\u015flalar\u0131ndan \u00e7\u0131kamayan birliklerinden ziyade \u00c7adl\u0131 askerler b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde etmekteydiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Fakat onlar yerine t\u00fcm kazan\u0131mlar Frans\u0131z askerlerininmi\u015f gibi haberle\u015ftiriliyordu. Boko Haram\u2019\u0131n Nijerya\u2019da \u00f6nlenemeyen ter\u00f6r faaliyetleri Kamerun, Nijer ve \u00c7ad\u2019a da s\u0131\u00e7rad\u0131. Orta Afrika ve Mali\u2019de sahada m\u00fccadele tecr\u00fcbeleri artan \u00c7ad askerleri bu defa Kamerun s\u0131n\u0131r\u0131ndan ge\u00e7erek Nijerya\u2019n\u0131n kuzeydo\u011fusunda bu ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne ciddi anlamda darbe vurdu. \u0130dris Deby asl\u0131nda sadece Sahel ve Sahra b\u00f6lgesinde yuvalanan ter\u00f6r olu\u015fumlar\u0131 ile sava\u015fm\u0131yor, onlar\u0131 perde arkas\u0131ndan destekleyenlerle m\u00fccadele ediyordu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>D\u0130PLOMAT\u0130K HAMLELER<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00c7ad\u2019\u0131n t\u00fcm engellemelere ra\u011fmen \u00f6zellikle Afrika\u2019da alg\u0131s\u0131 giderek ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor ve k\u0131ta i\u00e7i denklemlerde en \u00f6n s\u0131rada yer al\u0131yordu. 2017 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Afrika Birli\u011fi Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na aday g\u00f6sterdi\u011fi \u00fclkenin en ba\u015far\u0131l\u0131 devlet adamlar\u0131ndan Moussa Faki Mahamat biraz zorlansa da ipi g\u00f6\u011f\u00fcsleyip k\u0131ta \u00fczerinde en etkili makam\u0131 idare etmeye ba\u015flad\u0131. Ba\u015far\u0131lar\u0131 \u00c7ad\u2019\u0131n \u00f6nlenemez m\u00fcspet alg\u0131s\u0131 ile birle\u015fti ve 2021 \u015eubat ay\u0131nda ayn\u0131 g\u00f6reve tek aday olarak girmesine karar verildi ve 54 \u00fclkenin 51\u2019i onu destekledi\u011fi i\u00e7in bu g\u00f6rev bir kez daha ona emanet edildi.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 Genel Sekreterli\u011fi i\u00e7in 2020 Aral\u0131k ay\u0131nda Afrika k\u0131tas\u0131 ad\u0131na bir aday\u0131n se\u00e7ilmesi gerekiyordu. Bu konuda Benin ve Nijerya adaylar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00c7ad aday\u0131 eski d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fckel\u00e7i H\u00fcseyin \u0130brahim Taha\u2019n\u0131n ismi \u00fczerinde anla\u015f\u0131ld\u0131 ve 57 \u00fcye \u00fclkenin ortak karar\u0131yla se\u00e7ildi. Bir di\u011fer d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 ve b\u00fcy\u00fckel\u00e7i Mahamat Sleh Annadif de halen g\u00f6revde bulundu\u011fu Mali Birle\u015fmi\u015f Milletler Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc (MINUSMA) \u00d6zel Temsilcili\u011fi\u2019ni tamamlayarak 1 Nisan 2021\u2019den merkezi Senegal\u2019in ba\u015fkenti Dakar\u2019da bulunan Birle\u015fmi\u015f Milletler Bat\u0131 Afrika ve Sahel B\u00f6lgesi \u00d6zel Temsilcilisi oldu. Sadece bu \u00fc\u00e7 ayr\u0131 stratejik g\u00f6rev bile \u00c7ad\u2019\u0131n k\u0131ta i\u00e7inde son y\u0131llarda elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n tescili anlam\u0131na geliyordu.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>MUHAL\u0130FLERLE M\u00dcCADELE<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Adeta kangren olan Darfur, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc imkans\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcnen Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019ndeki gergin ortam, Boko Haram ve di\u011fer ter\u00f6r olu\u015fumlar\u0131n\u0131n son on y\u0131ldaki t\u00fcm \u00c7ad G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen, Mali\u2019ye adeta cephede ger\u00e7ek anlamda tek yard\u0131m eden \u00fclke olan \u00c7ad Cumhuriyeti, f\u0131rsat bulduk\u00e7a da kendi muhalifleri ile ya bar\u0131\u015f yoluyla uyum sa\u011fl\u0131yordu ya da gerekti\u011finde \u00e7at\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131yordu. Bunlardan FACT\u2019\u0131 kuran Mahamat Mahdi Ali \u00fclkenin kuzeyindeki Tubu toplumunun Goran koluna mensup olup 1989 y\u0131l\u0131nda hukuk e\u011fitimi i\u00e7in gitti\u011fi Fransa\u2019da 25 y\u0131l ya\u015famak zorunda kald\u0131. 2005 y\u0131l\u0131nda \u0130dris Deby ile anla\u015farak h\u00fck\u00fcmette g\u00f6rev ald\u0131ysa da 2008\u2019de ba\u015fkent Encemine\u2019ye kar\u015f\u0131 giri\u015filen muhaliflerin sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra \u00fclkeden ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda Libya\u2019da ya\u015fayan muhaliflerden Mahamat Nuri\u2019nin birliklerini d\u00fczene koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da anla\u015famad\u0131lar ve 2016 y\u0131l\u0131nda kendi muhalif olu\u015fumunu \u015fekillendirdi. \u0130lk sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 2018 y\u0131l\u0131nda Libya\u2019dan gelerek yap\u0131nca bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersiz kalan \u00c7ad askeri birliklerine Frans\u0131zlar yard\u0131m ederek etkisiz hale geldiler. Y\u0131llard\u0131r Halife Hafter\u2019in etraf\u0131nda ona yard\u0131m eden Mahamat Ali\u2019nin birlikleri Trablusgarp ile Bingazi aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan Libya\u2019dan ayr\u0131l\u0131p \u00c7ad\u2019a ge\u00e7tiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Mevcut muhaliflerin en donan\u0131ml\u0131 silahl\u0131 birlikleriyle nisan ay\u0131 ba\u015f\u0131nda kuzeyden g\u00fcneye do\u011fru ilerlediler. 18 Nisan g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmada 300 muhalif \u00f6l\u00fcrken 150 ki\u015fi de tutukland\u0131. Daha \u00f6nceki sald\u0131r\u0131da \u00c7ad\u2019da bulunan Frans\u0131z askeri birli\u011fi bu defa herhangi bir m\u00fcdahalede bulunmad\u0131 ve \u0130dris Deby beklenmedik bir anda iki ate\u015f aras\u0131nda kalarak yaraland\u0131, ard\u0131ndan da vefat etti.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>\u00c7AD\u2019IN B\u0130L\u0130NMEYEN ZENG\u0130NL\u0130KLER\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> 30 milyon hektar ekilebilir arazisinin sadece y\u00fczde 5 kadar\u0131n\u0131n kullan\u0131labildi\u011fi \u00c7ad; hen\u00fcz i\u015fletilmeyi bekleyen madenleri, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, Kamerun \u00fczerinden boru hatt\u0131yla d\u00fcnya piyasas\u0131na sevk etti\u011fi petrol\u00fc ve kullan\u0131ma sunulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan do\u011falgaz\u0131 gibi \u00f6nemli kaynaklara sahip. 2008 y\u0131l\u0131nda sa\u011flanan bar\u0131\u015f ortam\u0131nda modern tarihinin en verimli y\u0131llar\u0131n\u0131 ya\u015fayan \u00c7ad Cumhuriyeti, devlet ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby\u2019nin vefat\u0131yla b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131nda Fransa\u2019n\u0131n adeta can simidi gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rahatl\u0131\u011f\u0131 bundan b\u00f6yle ya\u015famas\u0131na ku\u015fkuyla bak\u0131l\u0131yor. \u015eimdilik Ge\u00e7ici Askeri Konseyin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 o\u011flu Muhammed \u0130dris y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE 2 B\u0130N \u00c7ADLI \u00d6\u011eRENC\u0130 VAR<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> T\u00fcrkiye\u2019nin 16. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131 Devleti ile ba\u015flayan \u00c7ad Cumhuriyeti\u2019ndeki etkinli\u011fi ve yak\u0131n temaslar\u0131, 1910\u2019lu y\u0131llardaki Frans\u0131z i\u015fgaline kadar dostane ve diplomatik anlamda devam etmi\u015fti. Mart 2013\u2019te ba\u015fkent Encemine\u2019de T\u00fcrk B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi, Ankara\u2019da da Aral\u0131k 2014\u2019te \u00c7ad B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131l\u0131nca iki tarafl\u0131 yak\u0131nla\u015fma d\u00f6nemine girildi. Aral\u0131k 2017\u2019de Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan ilk defa bu \u00fclkeyi ziyaret eden devlet adam\u0131m\u0131z oldu. \u00dclkemizde \u00fcniversitelerde okuyan iki bin kadar \u00c7adl\u0131 gencin varl\u0131\u011f\u0131 bu etkile\u015fimin en belirgin i\u015faretidir.<\/span><\/p>  \t\t\t\t","slug":"afrikada-basarinin-bedeli-agir-cadin-cilesi","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Afrika\u2019da ba\u015far\u0131n\u0131n bedeli a\u011f\u0131r: \u00c7ad\u2019\u0131n \u00e7ilesi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1118,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":26348,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":26249,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Afrika\u2019da ba\u015far\u0131n\u0131n bedeli a\u011f\u0131r: \u00c7ad\u2019\u0131n \u00e7ilesi","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":"  \t\t\t\t\t  \t\t\t\t\t<p><span class=\"large\"><strong>\u00c7ad Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby, Halife Hafter\u2019in destekledi\u011fi muhaliflerle m\u00fccadele ederken cephe hatt\u0131nda vuruldu ve 20 Nisan\u2019da hayat\u0131n\u0131 kaybetti. \u0130dris Deby, Orta Afrika\u2019da da istikrar\u0131 sa\u011flayan bir akt\u00f6r olarak biliniyordu. <\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>T\u00fcrkiye\u2019nin \u00c7ad ile ili\u015fkileri 16. y\u00fczy\u0131la kadar geri gidiyor. 2013 sonras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131lan el\u00e7iliklerle, ikili ili\u015fkiler ivme kazand\u0131. \u00dclkemizde \u00fcniversitelerde okuyan iki bin kadar \u00c7adl\u0131 \u00f6\u011frenci bunun en belirgin i\u015fareti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> D\u00fcnya bas\u0131n\u0131nca 19 Nisan 2021 g\u00fcn\u00fc acil duyurusuyla \u00c7ad Cumhuriyeti Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby ile ilgili bir haber ge\u00e7ti. Buna g\u00f6re \u0130dris Deby\u2019nin ba\u015fkent Encemine\u2019ye ilerleyen muhalifleri durduran birliklerini denetlerken vuruldu\u011fu belirtiliyordu. \u015eok etkisi yapan bu haberlere \u00f6nce kimse inanmak istemedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Deby, 1990 y\u0131l\u0131nda iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti ve takip eden 31 y\u0131ld\u0131r \u00fclkesini y\u00f6netiyordu. 11 Nisan\u2019da yap\u0131lan son devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini ise n\u00fcfusun y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ve y\u00fczde 80\u2019e yak\u0131n oyla yine kazand\u0131\u011f\u0131 duyurulmu\u015ftu. Vuruldu\u011fu g\u00fcn asl\u0131nda herkes ba\u015fkentin Ulus (Nation) Meydan\u0131\u2019nda kutlamalara haz\u0131rlan\u0131yordu. Adet oldu\u011fu \u00fczere de kendisi de bu t\u00f6renlere kat\u0131lacakt\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00dclkede b\u00f6yle bir g\u00fcndem ilerliyorken ba\u015fkentin 300 km. bat\u0131s\u0131nda Kanim b\u00f6lgesinin merkezi Mao \u015fehrine yak\u0131n bir yerde 18 Nisan g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmada \u00e7ok kay\u0131p verildi. Buna ra\u011fmen k\u0131saca FACT diye isimlendirilen \u00c7ad\u2019daki De\u011fi\u015fim ve Uyum Cephesi mensuplar\u0131n\u0131n tamam\u0131 hen\u00fcz etkisiz hale getirilememi\u015fti. Helikopteri ile alana inen \u00c7ad Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby, bir anda kar\u015f\u0131 taraf\u0131n at\u0131\u015f alan\u0131 i\u00e7ine girmi\u015f ve v\u00fccuduna iki noktadan kur\u015fun isabet etmi\u015fti. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Deby, \u00f6zellikle son y\u0131llarda \u00fclkesinin neresinde yerle\u015fik d\u00fczene, ordu birliklerine bir sald\u0131r\u0131 olsa mutlaka olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi alana gidip birliklerine manevi destek veriyordu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>OSMANLI M\u0130RASI<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00c7ad ismi her ne kadar yeni olsa da \u00fclkenin topraklar\u0131 sadece k\u0131tan\u0131n de\u011fil t\u00fcm d\u00fcnya tarihinin en uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc hakimiyetlerinden Kanim-Bornu Sultanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k bin y\u0131l idaresinde kalm\u0131\u015ft\u0131. Kanim s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6neminde Frans\u0131z i\u015fgalinde \u00c7ad taraf\u0131nda, Bornu ise \u0130ngiltere\u2019nin i\u015fgaline giren Nijerya taraf\u0131na girerek ayr\u0131ld\u0131lar. Bir de bug\u00fcnk\u00fc \u00fclke s\u0131n\u0131rlar\u0131nda tarihi Abe\u015fe \u015fehrinde Vaday sultanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. \u00d6zellikle bu sultanl\u0131\u011f\u0131n Osmanl\u0131 idaresindeki Trablusgarp vilayeti ile temaslar\u0131 as\u0131rlar i\u00e7inde geli\u015fmi\u015fti. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Yine bir mutasarr\u0131fl\u0131k olan Fizan\u2019\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 g\u00fcneyden gelen Frans\u0131z i\u015fgalini \u00f6nlemek i\u00e7in \u00c7ad\u2019\u0131n ve Nijer\u2019in kuzey b\u00f6lgelerine kadar geni\u015fletildi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>FRANSIZ \u0130DARE S\u0130STEM\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Frans\u0131zlar, tarih\u00ee \u00fc\u00e7 sultanl\u0131\u011fa \u00f6nce yeni kurulan ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kadar Fort Lamy dedikleri Encemine\u2019de de bir sultanl\u0131k ihdas ettiler. Ard\u0131ndan da belli ba\u015fl\u0131 yerle\u015fim yerlerinde \u00f6nde gelen bir \u015fahsiyete de sultan unvan\u0131 verince zamanla bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 250 kadar oldu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar Afrika\u2019da bir\u00e7ok tarihi birikimi yok ederken, k\u0131tay\u0131 adeta yoksullu\u011fa ve medeniyet yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na mahkum etmesinin ac\u0131s\u0131 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardaki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klarda daha yak\u0131ndan hissedildi. \u00dclke topraklar\u0131n\u0131n i\u015fgali b\u00fcy\u00fck oranda 1900-1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tamamland\u0131\u011f\u0131nda, buraya \u00c7ad Askeri B\u00f6lgesi ad\u0131 verildi. Yani t\u00fcm \u00e7evresindeki toplumlarla tarih\u00ee ba\u011flar\u0131 kopar\u0131ld\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>\u0130KT\u0130DAR \u00c7EK\u0130\u015eMELER\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> D\u00fcnyada en uzun i\u00e7 sava\u015f ya\u015fayan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda \u00c7ad Cumhuriyeti geliyor. 1960 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kla birlikte kurulan ve \u00e7o\u011funlu\u011funun M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu bir \u00fclkede yeni H\u0131ristiyanla\u015fan toplumdan iki ki\u015fi 1960-1979 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda devlet ba\u015fkan\u0131 yap\u0131ld\u0131. \u0130dare M\u00fcsl\u00fcmanlara ge\u00e7ince de kendi aralar\u0131nda iktidar m\u00fccadelesi ba\u015flad\u0131. 1979-1982 aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc devlet ba\u015fkan\u0131 Goukouni Oueddei ile 1982-1990 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Ba\u015fkan Hissene Habre as\u0131nda ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmalar y\u0131llarca devam etti. Bu ikincisinin \u0130dris Deby taraf\u0131ndan 1990\u2019da devrilmesinin ard\u0131ndan \u00e7at\u0131\u015fmalar k\u0131smen yat\u0131\u015ft\u0131. \u00dclkede, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131n tesisi 2008 y\u0131l\u0131nda sa\u011flanabildi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>KADDAF\u0130 DENGES\u0130 <\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Libya\u2019da 2011 y\u0131l\u0131nda Muammer Kaddafi\u2019nin 42 y\u0131ll\u0131k idaresinin i\u00e7 ve d\u0131\u015f siyasette en uyumlu d\u00f6neminin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile sadece \u00fclkesinin de\u011fil t\u00fcm Sahraalt\u0131 Afrika\u2019da Sahel b\u00f6lgesi \u00fclkelerinin huzuru ka\u00e7t\u0131. Bunun ilk sanc\u0131s\u0131n\u0131 Mali Cumhuriyeti \u00e7ekti ve \u00fclke adeta tarihinin en bilinemez s\u00fcrecine girdi. O zamana kadar ad\u0131 san\u0131 bilinmeyen yeni ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleri, \u00fclkenin kuzeyinde kendi ba\u015flar\u0131na buyruk hale geldiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> 2011\u2019de i\u00e7 huzuru zor da olsa sa\u011flayan Nijer ve \u00f6zellikle Nijerya\u2019da Boko Haram\u2019\u0131n eylemleri ba\u015flad\u0131. Fransa\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na Sahel ve Sahra\u2019da kendi g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama gerek\u00e7esi ile bir t\u00fcr jandarma rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmesi ortam\u0131 iyice gerdi. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Kimsenin bu karga\u015fay\u0131 durdurmaya cesaret edemedi\u011fi ya da etmek istemedi\u011fi d\u00f6nemde \u0130dris Deby bir taraftan yakla\u015f\u0131k iki milyona yakla\u015fan kendi soyda\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019nin istikrara kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yordu. Ancak onun bu giri\u015fimi b\u00f6lgede menfaati olan d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin etkinli\u011fini k\u0131racak boyuttayd\u0131. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>G\u00d6\u00c7 VE \u0130LT\u0130CA<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Uluslararas\u0131 medya gece g\u00fcnd\u00fcz \u00c7ad ordusunun faaliyetlerinin bu \u00fclkenin huzurunu bozdu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde haberler yap\u0131yordu. \u00dczerine gelen bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda Orta Afrikal\u0131lar\u0131 kendi hallerine b\u0131rakmak zorunda kal\u0131nca y\u00fczbinlerce insan \u00c7ad\u2019a s\u0131\u011f\u0131nd\u0131. 2003 y\u0131l\u0131nda Darfur\u2019da Hartum\u2019a kar\u015f\u0131 isyan alevlendi\u011finde \u00c7ad\u2019a s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f y\u00fczbinlerce m\u00fclteci vard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile bu iltica devam ediyor. Libya\u2019da onlarca y\u0131ld\u0131r \u00e7al\u0131\u015fan 150 binden fazla \u00c7adl\u0131n\u0131n da geri d\u00f6nmesi, gelecekte ba\u015fka bir istikras\u0131zl\u0131\u011f\u0131n habercisi idi.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>ASKER G\u00d6NDERME KARARI<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u0130dris Deby b\u00f6ylesine ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n aras\u0131nda uluslararas\u0131 toplumun dikkatini \u00e7ekecek \u00f6nemli bir karar ald\u0131 ve Mali\u2019ye asker g\u00f6nderme karar\u0131n\u0131 duyurdu. Binlerce askeri y\u0131llard\u0131r muhaliflerinin nice sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6l ikliminde p\u00fcsk\u00fcrtt\u00fckleri i\u00e7in ayn\u0131s\u0131n\u0131 Bamako\u2019daki yetkililerin imdad\u0131na da cevap verecekti. Her ne kadar Fransa\u2019n\u0131n askeri teknoloji ile varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmesi gecikmese de sahada ve \u00f6zellikle \u00e7\u00f6l ikliminde k\u0131\u015flalar\u0131ndan \u00e7\u0131kamayan birliklerinden ziyade \u00c7adl\u0131 askerler b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde etmekteydiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Fakat onlar yerine t\u00fcm kazan\u0131mlar Frans\u0131z askerlerininmi\u015f gibi haberle\u015ftiriliyordu. Boko Haram\u2019\u0131n Nijerya\u2019da \u00f6nlenemeyen ter\u00f6r faaliyetleri Kamerun, Nijer ve \u00c7ad\u2019a da s\u0131\u00e7rad\u0131. Orta Afrika ve Mali\u2019de sahada m\u00fccadele tecr\u00fcbeleri artan \u00c7ad askerleri bu defa Kamerun s\u0131n\u0131r\u0131ndan ge\u00e7erek Nijerya\u2019n\u0131n kuzeydo\u011fusunda bu ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne ciddi anlamda darbe vurdu. \u0130dris Deby asl\u0131nda sadece Sahel ve Sahra b\u00f6lgesinde yuvalanan ter\u00f6r olu\u015fumlar\u0131 ile sava\u015fm\u0131yor, onlar\u0131 perde arkas\u0131ndan destekleyenlerle m\u00fccadele ediyordu. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>D\u0130PLOMAT\u0130K HAMLELER<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u00c7ad\u2019\u0131n t\u00fcm engellemelere ra\u011fmen \u00f6zellikle Afrika\u2019da alg\u0131s\u0131 giderek ra\u011fbet g\u00f6r\u00fcyor ve k\u0131ta i\u00e7i denklemlerde en \u00f6n s\u0131rada yer al\u0131yordu. 2017 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Afrika Birli\u011fi Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na aday g\u00f6sterdi\u011fi \u00fclkenin en ba\u015far\u0131l\u0131 devlet adamlar\u0131ndan Moussa Faki Mahamat biraz zorlansa da ipi g\u00f6\u011f\u00fcsleyip k\u0131ta \u00fczerinde en etkili makam\u0131 idare etmeye ba\u015flad\u0131. Ba\u015far\u0131lar\u0131 \u00c7ad\u2019\u0131n \u00f6nlenemez m\u00fcspet alg\u0131s\u0131 ile birle\u015fti ve 2021 \u015eubat ay\u0131nda ayn\u0131 g\u00f6reve tek aday olarak girmesine karar verildi ve 54 \u00fclkenin 51\u2019i onu destekledi\u011fi i\u00e7in bu g\u00f6rev bir kez daha ona emanet edildi.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 Genel Sekreterli\u011fi i\u00e7in 2020 Aral\u0131k ay\u0131nda Afrika k\u0131tas\u0131 ad\u0131na bir aday\u0131n se\u00e7ilmesi gerekiyordu. Bu konuda Benin ve Nijerya adaylar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u00c7ad aday\u0131 eski d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131ndan ve b\u00fcy\u00fckel\u00e7i H\u00fcseyin \u0130brahim Taha\u2019n\u0131n ismi \u00fczerinde anla\u015f\u0131ld\u0131 ve 57 \u00fcye \u00fclkenin ortak karar\u0131yla se\u00e7ildi. Bir di\u011fer d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 ve b\u00fcy\u00fckel\u00e7i Mahamat Sleh Annadif de halen g\u00f6revde bulundu\u011fu Mali Birle\u015fmi\u015f Milletler Bar\u0131\u015f G\u00fcc\u00fc (MINUSMA) \u00d6zel Temsilcili\u011fi\u2019ni tamamlayarak 1 Nisan 2021\u2019den merkezi Senegal\u2019in ba\u015fkenti Dakar\u2019da bulunan Birle\u015fmi\u015f Milletler Bat\u0131 Afrika ve Sahel B\u00f6lgesi \u00d6zel Temsilcilisi oldu. Sadece bu \u00fc\u00e7 ayr\u0131 stratejik g\u00f6rev bile \u00c7ad\u2019\u0131n k\u0131ta i\u00e7inde son y\u0131llarda elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n tescili anlam\u0131na geliyordu.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>MUHAL\u0130FLERLE M\u00dcCADELE<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Adeta kangren olan Darfur, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc imkans\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcnen Orta Afrika Cumhuriyeti\u2019ndeki gergin ortam, Boko Haram ve di\u011fer ter\u00f6r olu\u015fumlar\u0131n\u0131n son on y\u0131ldaki t\u00fcm \u00c7ad G\u00f6l\u00fc havzas\u0131ndaki yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen, Mali\u2019ye adeta cephede ger\u00e7ek anlamda tek yard\u0131m eden \u00fclke olan \u00c7ad Cumhuriyeti, f\u0131rsat bulduk\u00e7a da kendi muhalifleri ile ya bar\u0131\u015f yoluyla uyum sa\u011fl\u0131yordu ya da gerekti\u011finde \u00e7at\u0131\u015fmak zorunda kal\u0131yordu. Bunlardan FACT\u2019\u0131 kuran Mahamat Mahdi Ali \u00fclkenin kuzeyindeki Tubu toplumunun Goran koluna mensup olup 1989 y\u0131l\u0131nda hukuk e\u011fitimi i\u00e7in gitti\u011fi Fransa\u2019da 25 y\u0131l ya\u015famak zorunda kald\u0131. 2005 y\u0131l\u0131nda \u0130dris Deby ile anla\u015farak h\u00fck\u00fcmette g\u00f6rev ald\u0131ysa da 2008\u2019de ba\u015fkent Encemine\u2019ye kar\u015f\u0131 giri\u015filen muhaliflerin sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra \u00fclkeden ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda Libya\u2019da ya\u015fayan muhaliflerden Mahamat Nuri\u2019nin birliklerini d\u00fczene koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da anla\u015famad\u0131lar ve 2016 y\u0131l\u0131nda kendi muhalif olu\u015fumunu \u015fekillendirdi. \u0130lk sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 2018 y\u0131l\u0131nda Libya\u2019dan gelerek yap\u0131nca bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda yetersiz kalan \u00c7ad askeri birliklerine Frans\u0131zlar yard\u0131m ederek etkisiz hale geldiler. Y\u0131llard\u0131r Halife Hafter\u2019in etraf\u0131nda ona yard\u0131m eden Mahamat Ali\u2019nin birlikleri Trablusgarp ile Bingazi aras\u0131nda yap\u0131lan anla\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan Libya\u2019dan ayr\u0131l\u0131p \u00c7ad\u2019a ge\u00e7tiler. <\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> Mevcut muhaliflerin en donan\u0131ml\u0131 silahl\u0131 birlikleriyle nisan ay\u0131 ba\u015f\u0131nda kuzeyden g\u00fcneye do\u011fru ilerlediler. 18 Nisan g\u00fcn\u00fc ya\u015fanan \u00e7at\u0131\u015fmada 300 muhalif \u00f6l\u00fcrken 150 ki\u015fi de tutukland\u0131. Daha \u00f6nceki sald\u0131r\u0131da \u00c7ad\u2019da bulunan Frans\u0131z askeri birli\u011fi bu defa herhangi bir m\u00fcdahalede bulunmad\u0131 ve \u0130dris Deby beklenmedik bir anda iki ate\u015f aras\u0131nda kalarak yaraland\u0131, ard\u0131ndan da vefat etti.<\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>\u00c7AD\u2019IN B\u0130L\u0130NMEYEN ZENG\u0130NL\u0130KLER\u0130<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> 30 milyon hektar ekilebilir arazisinin sadece y\u00fczde 5 kadar\u0131n\u0131n kullan\u0131labildi\u011fi \u00c7ad; hen\u00fcz i\u015fletilmeyi bekleyen madenleri, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, Kamerun \u00fczerinden boru hatt\u0131yla d\u00fcnya piyasas\u0131na sevk etti\u011fi petrol\u00fc ve kullan\u0131ma sunulmas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan do\u011falgaz\u0131 gibi \u00f6nemli kaynaklara sahip. 2008 y\u0131l\u0131nda sa\u011flanan bar\u0131\u015f ortam\u0131nda modern tarihinin en verimli y\u0131llar\u0131n\u0131 ya\u015fayan \u00c7ad Cumhuriyeti, devlet ba\u015fkan\u0131 \u0130dris Deby\u2019nin vefat\u0131yla b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131nda Fransa\u2019n\u0131n adeta can simidi gibi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rahatl\u0131\u011f\u0131 bundan b\u00f6yle ya\u015famas\u0131na ku\u015fkuyla bak\u0131l\u0131yor. \u015eimdilik Ge\u00e7ici Askeri Konseyin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 o\u011flu Muhammed \u0130dris y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/span><br><span class=\"large\"> <strong><\/strong><\/span><br><span class=\"large\"> <strong>T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE 2 B\u0130N \u00c7ADLI \u00d6\u011eRENC\u0130 VAR<\/strong><\/span><br><span class=\"large\"><\/span><br><span class=\"large\"> T\u00fcrkiye\u2019nin 16. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131 Devleti ile ba\u015flayan \u00c7ad Cumhuriyeti\u2019ndeki etkinli\u011fi ve yak\u0131n temaslar\u0131, 1910\u2019lu y\u0131llardaki Frans\u0131z i\u015fgaline kadar dostane ve diplomatik anlamda devam etmi\u015fti. Mart 2013\u2019te ba\u015fkent Encemine\u2019de T\u00fcrk B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi, Ankara\u2019da da Aral\u0131k 2014\u2019te \u00c7ad B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi a\u00e7\u0131l\u0131nca iki tarafl\u0131 yak\u0131nla\u015fma d\u00f6nemine girildi. Aral\u0131k 2017\u2019de Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan ilk defa bu \u00fclkeyi ziyaret eden devlet adam\u0131m\u0131z oldu. \u00dclkemizde \u00fcniversitelerde okuyan iki bin kadar \u00c7adl\u0131 gencin varl\u0131\u011f\u0131 bu etkile\u015fimin en belirgin i\u015faretidir.<\/span><\/p>  \t\t\t\t","slug":"afrikada-basarinin-bedeli-agir-cadin-cilesi","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Afrika\u2019da ba\u015far\u0131n\u0131n bedeli a\u011f\u0131r: \u00c7ad\u2019\u0131n \u00e7ilesi","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1118,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}