{"status":true,"post":{"id":33870,"user_id":30,"status":1,"type":1,"orde":null,"notification_type":3,"static_post":0,"published_at":"2022-10-24 21:29:19","created_at":"2022-06-30T21:00:00.000000Z","updated_at":"2022-10-24T18:29:19.000000Z","edited_at":"2024-12-17 22:35:21","source_id":null,"post_id":33870,"is_featured":0,"title":"Afrika devletlerinin umudu IMF\u2019den \u2018\u00f6zel \u00e7ekme hakk\u0131\u2019","slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"home_title":null,"sub_title":null,"category_id":73,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/p>

IMF\u2019nin \u00e7ok fazla konu\u015fulmayan fonlar\u0131ndan biri olan \u00d6zel \u00c7ekme Hakk\u0131 (Special Drawing Rights), zor zamanlarda \u00fclkelerin merkez bankalar\u0131n\u0131 rahatlat\u0131yor. 2021 y\u0131l\u0131 a\u011fustos ay\u0131ndaki IMF toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131nda Covid-19 sebebiyle Afrika devletlerine 100 milyar dolar\u0131n verilmesi g\u00fcndeme geldi. \u00dclkeler de bu tahsisin bir an evvel yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0131srarla talep etti. Fakat hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmedi.<\/strong><\/span>
<\/span>
Yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l \u00f6nce t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 saran Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n verdi\u011fi ekonomik anlamdaki a\u011f\u0131r zararlar hen\u00fcz telafi edilemeden, bu defa 2022 y\u0131l\u0131 \u015fubat ay\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna\u2019ya y\u00f6nelik sava\u015f\u0131 ile \u00fclkeler b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flad\u0131. Her alanda geli\u015fmi\u015f konumlara sahip olanlar yan\u0131nda bilhassa d\u00fc\u015f\u00fck gelirleriyle idare edenler i\u00e7in mevcut b\u00fct\u00e7elerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 hale geldi. Bundan en \u00e7ok ve \u00f6ncelikli etkilenenler de elbette Afrika devletleri oldu.<\/span>
<\/span>
DARALMAYA \u00c7\u00d6Z\u00dcM<\/strong><\/span>
<\/span>
Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) Ba\u015fkan\u0131 Kristalina Georgieva\u2019ya g\u00f6re, 2022\u2019den itibaren gelecek 5 y\u0131lda k\u00fcresel ekonomide y\u00fczde 4.4\u2019l\u00fck oranla toplam 28 trilyon dolarl\u0131k bir daralma \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Uluslararas\u0131 ekonomideki daralman\u0131n minimize edilmesi i\u00e7in al\u0131nan en \u00f6nemli tedbirlerden birinin zorda kalan \u00fclkelere yard\u0131m edilmesi oldu\u011fu belirtiliyor. Bu noktada da kar\u015f\u0131m\u0131za IMF\u2019nin \u00e7ok fazla konu\u015fulmayan fonlar\u0131ndan biri olan \u0130ngilizce k\u0131saltmas\u0131yla 1969\u2019da uluslararas\u0131 rezervleri desteklemek \u00fczere olu\u015fturulan \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 (Special Drawing Rights-SDR) hesab\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Peki, bu hesap nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve ne i\u015fe yar\u0131yor? Bunun i\u00e7in biraz geriye gitmemiz gerekiyor. D\u00fcnya ekonomisinin k\u00fcreselle\u015fen yap\u0131s\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek \u00fczere ABD\u2019nin Bretton Woods kasabas\u0131nda kuruldu\u011fu i\u00e7in buran\u0131n ad\u0131yla an\u0131lan d\u00fczen, 1973\u2019te \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve dalgal\u0131 kur sistemine ge\u00e7mi\u015fti. Gelecek i\u00e7in tehditleri \u00f6nceden hisseden para konusunda karar vericiler, IMF b\u00fcnyesinde \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 (\u00d6\u00c7H) ad\u0131 alt\u0131nda bir rezerv varl\u0131k olu\u015fturdular. <\/span>
<\/span>
SDR\u2019N\u0130N\u2008DE\u011eER\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
T\u00fcrkiye\u2019nin 1947\u2019de dahil oldu\u011fu d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck para fonuna \u00fcye 190 \u00fclkenin sahip olduklar\u0131 ekonomik g\u00fc\u00e7leri nispetinde burada kotalar\u0131 bulunuyor ve kendilerine SDR, T\u00fcrk\u00e7e k\u0131saltmas\u0131yla \u00d6\u00c7H denilen haklar do\u011fuyor. \u0130lk defa uygulamaya konuldu\u011funda 1 SDR\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 0.888671 gram alt\u0131na denkti. O d\u00f6nemde de bu, 1 ABD dolar\u0131 ile e\u015fde\u011ferdi. 1974 y\u0131l\u0131ndan itibaren SDR\u2019nin de\u011feri, farkl\u0131 \u00fclkelerin para birimlerine endekslendi. 1981\u2019de ise bunun belirlenmesinde dolar, mark, frank, yen ve sterlin olmak \u00fczere 5 para birimi kabul edildiyse de Avrupa 1998\u2019de Euro\u2019ya ge\u00e7ince frank ve mark\u0131n yerini Euro ald\u0131. 2016\u2019ya kadar 4 para birimi ile de\u011ferlendirilirken, 6 sene \u00f6nce sepete \u00c7in\u2019in para birimi yuan da dahil edildi. 1980 \u00f6ncesinde sepette 16 \u00fclke para birimi varken 1998\u2019de sadece 5 para birimi kalm\u0131\u015ft\u0131. Zamanla dolar\u0131n de\u011ferinde d\u00fc\u015fme oldu ve bug\u00fcn itibar\u0131yla her g\u00fcn Londra\u2019da g\u00fcnl\u00fck kuru ilan edilen 1 SDR\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 1.42 ABD dolar\u0131 seviyesinde seyrediyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu paralar\u0131n sepetteki a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re oranlar\u0131 dolar y\u00fczde 41.73, Euro y\u00fczde 30.93, yuan y\u00fczde 10.92, yen y\u00fczde 8.33 ve sterlin y\u00fczde 8.09 seviyesinde.<\/span>
<\/span>
ZORDAK\u0130 \u00dcLKELERE TAHS\u0130S<\/strong><\/span>
<\/span>
SDR ile \u00fclkelerin s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 zamanlar\u0131nda devletlerin merkez bankalar\u0131ndaki rezervlerini art\u0131rmak i\u00e7in tahsisler yap\u0131l\u0131yor. Bu hesab\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu 1969 y\u0131l\u0131ndan bug\u00fcne aradan ge\u00e7en 53 y\u0131lda toplam 1 trilyon dolardan fazla de\u011ferde \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 birikmi\u015f ve bunun 943 milyar dolarl\u0131k k\u0131sm\u0131 4 farkl\u0131 zamanda \u00fcye \u00fclkeler aras\u0131nda sahip olduklar\u0131 oranlar nispetinde tahsis edilmi\u015f. Ya\u015fanan farkl\u0131 buhranlarda da \u00fclkelere tahsis yap\u0131lm\u0131\u015f. \u0130lki 1971-1972 y\u0131llar\u0131nda toplam 9.3 milyar SDR tahsisi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f. \u0130kincisi 1979, 1980 ve 1981 y\u0131llar\u0131nda her biri 4 milyar SDR olmak \u00fczere 12 milyar SDR tahsisi yap\u0131lm\u0131\u015f. 2008-2009 y\u0131llar\u0131nda d\u00fcnya genelinde ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck ekonomik krizde ise 250 milyar dolarl\u0131k \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tahsis yap\u0131lmas\u0131 zarureti do\u011fmu\u015ftu. T\u00fcm bu ya\u015fananlar\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde d\u00fcnya ekonomisini tehdit eden Covid-19 ile Ukrayna sava\u015f\u0131, IMF\u2019yi b\u00fcy\u00fck bir karar almaya sevk etti ve Ba\u015fkan\u0131 Kristalina Georgieva\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131yla 2021 y\u0131l\u0131 a\u011fustos ay\u0131nda 477 milyar SDR hesab\u0131, yani 650 milyar dolarl\u0131k yeni bir tahsis yapmaya sevk etti. B\u00fct\u00fcn mesele, buna hi\u00e7 ihtiyac\u0131 olmayan \u00fclkelerle acil derecede kendilerine verilmesi i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlananlar\u0131n olmas\u0131. Ancak her \u00fclkenin ad\u0131na tahsis edilen kotalar, \u00fclkenin ekonomik g\u00fcc\u00fcne, d\u00fcnya ticaretindeki etkinli\u011fine g\u00f6re belirleniyor. ABD\u2019nin kotas\u0131 y\u00fczde 16.42 iken, T\u00fcrkiye\u2019ninki ise y\u00fczde 0.98 seviyesinde. Bunun da toplam 4.658 milyar SDR kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 6.455 milyar dolar olarak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Merkez Bankas\u0131 br\u00fct hesab\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/span>
<\/span>
Covid-19\u2019un derinden etkilemedi\u011fi \u00fclke yok ama en dayan\u0131lmas\u0131 zor sonu\u00e7lar\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fu Afrika\u2019da d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ve mecburen b\u00fcy\u00fck b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 verenlerde yapt\u0131. B\u00fct\u00fcn hesaplamalar\u0131 \u015fa\u015ft\u0131. Dahas\u0131 Ukrayna sava\u015f\u0131 ile iyice i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hal ald\u0131. 2021 A\u011fustos ay\u0131ndaki IMF toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131nda, Covid-19 sebebiyle Afrika devletlerine 650 milyar dolar\u0131n 100 milyar\u0131n\u0131n verilmesi g\u00fcndeme geldi. \u00dclkeler de bu SDR tahsisinin bir an evvel yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0131srarla talep etti. Bunlardan biri Benin idi. Zira bu paraya zengin \u00fclkelerin ihtiyac\u0131 yoktu. Zira onlar\u0131n ekonomileri bu t\u00fcr krizleri a\u015fabilecek imk\u00e2nlara sahipti. En \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyanlar d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ve b\u00fcy\u00fcmekte olanlard\u0131. <\/span>
<\/span>
YASAL D\u00dcZENLEMELER<\/strong><\/span>
<\/span>
Afrika\u2019n\u0131n 54 \u00fclkesine, en d\u00fc\u015f\u00fck paylara sahip olarak toplam 33 milyar dolarl\u0131k tahsis s\u00f6z konusu iken sadece Fransa\u2019n\u0131n pay\u0131na 27 milyar dolar gibi bir tahsis ger\u00e7ekle\u015fti ki, bu durum k\u0131tada sorgulan\u0131yor. Sahraalt\u0131 Afrika i\u00e7in ayr\u0131lan 23 milyar dolar\u0131n 10 milyar dolar\u0131 da Kuzey Afrika i\u00e7indi. Bu, t\u00fcm k\u0131tan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015fenin y\u00fczde 80 miktar\u0131na e\u015fitti. ABD\u2019nin pay\u0131na 112.6 milyar dolar, Japonya\u2019ya 41.8 milyar dolar, \u00c7in\u2019e 41.3 milyar dolar ve T\u00fcrkiye\u2019nin pay\u0131na d\u00fc\u015fen ise 6.5 milyar dolar idi. Fransa cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ikinci defa se\u00e7ilen Emmanuel Macron, kendi tahsislerinin y\u00fczde 20, \u00c7in ise 40 milyar dolar tutar\u0131ndaki SDR\u2019sinin y\u00fczde 25 kadar\u0131n\u0131 Afrika\u2019ya devredebilece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. B\u00f6ylece bu k\u0131tan\u0131n SDR imk\u00e2n\u0131ndan yararlanaca\u011f\u0131 miktar, 100 milyar dolar olarak ilan edildi. Ancak bunun derhal i\u015fleme konmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi ve aradan bir y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen hen\u00fcz herhangi bir i\u015flem ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi gibi kendi haklar\u0131n\u0131 devredebileceklerini s\u00f6yleyenlerin miktarlar\u0131 ile 60 milyarl\u0131k bir miktara ula\u015ft\u0131. 2022 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Avrupa Birli\u011fi-Afrika Birli\u011fi Zirvesi\u2019nin temel konular\u0131ndan biri SDR\u2019lerin tahsisi meselesi idi. En ciddi mesele ise siyasi, teknik ve yasal d\u00fczenlemelerin bu devirlere haz\u0131r bulunmamas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/span>
<\/span>
M\u00dcZAKERE ED\u0130LMEL\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
SDR oranlar\u0131 y\u00fcksek olan devletlerle bunlara ihtiya\u00e7 duyanlar\u0131n mutlaka bir araya gelip m\u00fczakereler yoluyla bu i\u015flemi ba\u015flatmalar\u0131 gerekiyor. Yoksa ba\u015fta Afrika \u00fclkeleri olmak \u00fczere onlarca devlet, daralan d\u00fcnya ekonomisinin en fazla etkilenenleri aras\u0131nda yer alacak. Bat\u0131 Afrika\u2019da hen\u00fcz para birimi olarak Fransa\u2019da bas\u0131lan frank kullanan \u00fclkeler kendi paralar\u0131n\u0131 basamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in sabit kurdalar ve bunlar\u0131n SDR hakk\u0131n\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck tutuyor. Baz\u0131 \u00fclkeler d\u00fcnyan\u0131n mevcut hayat \u015fartlar\u0131n\u0131 yakalamak i\u00e7in h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmek zorunda. Ama i\u00e7lerinde y\u00fczde 6 seviyesini tutturanlar oldu\u011fu gibi y\u00fczde 0 oran\u0131nda herhangi bir \u015fey yapamayanlar da var. IMF \u00f6zellikle baz\u0131 \u00fclkeleri uyararak ekonomik anlamda b\u00fcy\u00fcmemeleri i\u00e7in tavsiyelerde bulunuyor. Senegal, kendisi i\u00e7in vaat edileni her ne kadar yetersiz g\u00f6rse de 467 milyon dolarl\u0131k tahsisin bir an evvel ger\u00e7ekle\u015fmesini istiyor. Zira belli bir b\u00fcy\u00fcme e\u011filimine kavu\u015ftu\u011fu anda k\u00fcresel g\u0131da, salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 etkisi, petrole ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, d\u00fc\u015f\u00fck gelirler, artan enerji fiyatlar\u0131, b\u00f6lgesindeki askeri darbeler ve ter\u00f6r eylemleri ile toplumda artan sosyal talepler, hatta \u00fcst \u00fcste ya\u015famakta oldu\u011fu se\u00e7im s\u00fcre\u00e7leri kendisi ve benzeri \u00fclkelerin mevcut konumlar\u0131n\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilir.<\/span>
<\/span>
T\u00dcRK\u0130YE, SOMAL\u0130\u2019YE KULLANDIRDI<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
\u00dclkelere tahsis edilen SDR\u2019ler, merkez bankalar\u0131n\u0131n hesaplar\u0131na giriyor ve br\u00fct miktarlar\u0131 i\u00e7inde art\u0131 bir varl\u0131k olarak tutuluyor. Bunu kullanmak istediklerinde ba\u015fka bir \u00fclkeye bu hakk\u0131n\u0131 devrederek ondan d\u00f6viz cinsinden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerde de uzat\u0131labilen para al\u0131yor. Bu i\u015flemi IMF \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda oraya y\u00fczde 0.5 faiz \u00f6d\u00fcyor. Bu i\u015flemden dolay\u0131 her iki \u00fclke merkez bankas\u0131n\u0131n rezervlerinde bir eksilme olmuyor. Dahas\u0131 bunu yapmak bir zorunluluk de\u011fil, g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131yla oluyor. Hatta \u00fclkeler kendi SDR\u2019sinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015fka bir \u00fclke ad\u0131na hibe olarak devredebilir. 2020 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye, borcunu \u00f6demede zorluk \u00e7eken Somali\u2019ye 2 milyon 372 bin SDR kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, yani 3.5 milyon dolar tutar\u0131nda SDR devrini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. <\/span>
<\/span>
ZENG\u0130N \u00dcLKELERE HANG\u0130 D\u0130LDE ANLATMALI?<\/strong><\/span>
<\/span>
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekonomik kriz, 2008\u2019de ya\u015fanana hi\u00e7 benzemiyor. O zaman en b\u00fcy\u00fck gerginlik g\u0131da fiyatlar\u0131na yans\u0131m\u0131\u015f ve Senegal dahil Kamerun, Ma\u011frip \u00fclkeleri ile Karayipler dahil 30 kadar \u00fclkede \u015fiddetli g\u00f6sterilere sebep olmu\u015ftu. Bu defa ya\u015fanan kriz, \u00fclkeleri her y\u00f6nden etkiliyor. Kendi imk\u00e2nlar\u0131 ile bir\u00e7ok gerginli\u011fi \u00f6teleyebildiler. \u015eimdi ise Senegal Cumhurba\u015fkan\u0131 ve 2022 y\u0131l\u0131 boyunca Afrika Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131 kalacak olan Macky Sall hakl\u0131 olarak, \u201cZengin \u00fclkelere bu SDR ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 i\u00e7in hangi dilde konu\u015fmak gerekiyor?\u201d diye soruyor. Afrika \u00fclkeleri \u015fayet Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131 ya\u015famasalar ve Ukrayna sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmasayd\u0131, bunlar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 menfi tesirleri ya\u015famayacaklard\u0131. K\u0131tada ge\u00e7imini turizm ile temin eden bir\u00e7ok \u00fclke maalesef s\u0131k\u0131nt\u0131ya girdi, on binlerce insan i\u015fsiz kald\u0131.<\/span>
<\/span>
G20 S\u00d6Z\u00dc GER\u00c7EKLE\u015eMED\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
\u00dclkelere IMF taraf\u0131ndan tahsis edilen SDR ile yat\u0131r\u0131m yap\u0131lam\u0131yor. Bunun as\u0131l amac\u0131, bir devletin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kendi ekonomik krizini a\u015fmas\u0131ndan ziyade uluslararas\u0131 salg\u0131n hastal\u0131klar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 afetler, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zararlar\u0131 telafi edebilmesi i\u00e7in. Bu anlamda ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda G\u00fcney Afrika b\u00f6lgesinde bir\u00e7ok \u00fclkede ya\u015fanan sel ve sonras\u0131ndaki tabii afetlerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zararlarda da asl\u0131nda bir\u00e7ok \u00fclkeye SDR tahsis edilmesi beklentisi olu\u015ftu ama ger\u00e7ekle\u015fmedi. Oysa ki 2021 Haziran ay\u0131ndaki G20 Zirvesi s\u0131ras\u0131nda Afrika devletlerine bu s\u00f6z verilse de bir t\u00fcrl\u00fc uygulanmas\u0131na ge\u00e7ilmedi.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"afrika-devletlerinin-umudu-imfden-ozel-cekme-hakki","tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Afrika devletlerinin umudu IMF\u2019den \u2018\u00f6zel \u00e7ekme hakk\u0131\u2019","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"view_count":1238,"cropped_1200x675":null,"user":{"id":30,"name":"AHMET","surname":"KAVAS","email":"prof-dr-ahmet-kavas@gmail.com","slug":"prof-dr-ahmet-kavas","avatar":"\/front\/uploads\/avatar\/17336916002RXDhDXyMw3kEXW.webp","status":1,"role":1,"email_verified_at":null,"orde":null,"created_at":"2022-10-24T11:09:13.000000Z","updated_at":"2024-12-18T09:44:44.000000Z","seo_title":null,"seo_description":null},"translations":[{"id":33969,"is_featured":0,"is_amp":0,"is_ads":0,"ads_link":null,"post_id":33870,"locale":"tr","category_id":73,"title":"Afrika devletlerinin umudu IMF\u2019den \u2018\u00f6zel \u00e7ekme hakk\u0131\u2019","home_title":null,"sub_title":null,"slider_title":null,"slider_title_2":null,"slider_spot_title":null,"slider_spot_title_2":null,"subtitleuse":0,"description":null,"content":" \t\t\t\t\t \t\t\t\t\t

PROF. DR. AHMET KAVAS<\/strong><\/span><\/p>

IMF\u2019nin \u00e7ok fazla konu\u015fulmayan fonlar\u0131ndan biri olan \u00d6zel \u00c7ekme Hakk\u0131 (Special Drawing Rights), zor zamanlarda \u00fclkelerin merkez bankalar\u0131n\u0131 rahatlat\u0131yor. 2021 y\u0131l\u0131 a\u011fustos ay\u0131ndaki IMF toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131nda Covid-19 sebebiyle Afrika devletlerine 100 milyar dolar\u0131n verilmesi g\u00fcndeme geldi. \u00dclkeler de bu tahsisin bir an evvel yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0131srarla talep etti. Fakat hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmedi.<\/strong><\/span>
<\/span>
Yakla\u015f\u0131k iki y\u0131l \u00f6nce t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 saran Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n verdi\u011fi ekonomik anlamdaki a\u011f\u0131r zararlar hen\u00fcz telafi edilemeden, bu defa 2022 y\u0131l\u0131 \u015fubat ay\u0131nda Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna\u2019ya y\u00f6nelik sava\u015f\u0131 ile \u00fclkeler b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flad\u0131. Her alanda geli\u015fmi\u015f konumlara sahip olanlar yan\u0131nda bilhassa d\u00fc\u015f\u00fck gelirleriyle idare edenler i\u00e7in mevcut b\u00fct\u00e7elerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 hale geldi. Bundan en \u00e7ok ve \u00f6ncelikli etkilenenler de elbette Afrika devletleri oldu.<\/span>
<\/span>
DARALMAYA \u00c7\u00d6Z\u00dcM<\/strong><\/span>
<\/span>
Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) Ba\u015fkan\u0131 Kristalina Georgieva\u2019ya g\u00f6re, 2022\u2019den itibaren gelecek 5 y\u0131lda k\u00fcresel ekonomide y\u00fczde 4.4\u2019l\u00fck oranla toplam 28 trilyon dolarl\u0131k bir daralma \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Uluslararas\u0131 ekonomideki daralman\u0131n minimize edilmesi i\u00e7in al\u0131nan en \u00f6nemli tedbirlerden birinin zorda kalan \u00fclkelere yard\u0131m edilmesi oldu\u011fu belirtiliyor. Bu noktada da kar\u015f\u0131m\u0131za IMF\u2019nin \u00e7ok fazla konu\u015fulmayan fonlar\u0131ndan biri olan \u0130ngilizce k\u0131saltmas\u0131yla 1969\u2019da uluslararas\u0131 rezervleri desteklemek \u00fczere olu\u015fturulan \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 (Special Drawing Rights-SDR) hesab\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Peki, bu hesap nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve ne i\u015fe yar\u0131yor? Bunun i\u00e7in biraz geriye gitmemiz gerekiyor. D\u00fcnya ekonomisinin k\u00fcreselle\u015fen yap\u0131s\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek \u00fczere ABD\u2019nin Bretton Woods kasabas\u0131nda kuruldu\u011fu i\u00e7in buran\u0131n ad\u0131yla an\u0131lan d\u00fczen, 1973\u2019te \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve dalgal\u0131 kur sistemine ge\u00e7mi\u015fti. Gelecek i\u00e7in tehditleri \u00f6nceden hisseden para konusunda karar vericiler, IMF b\u00fcnyesinde \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 (\u00d6\u00c7H) ad\u0131 alt\u0131nda bir rezerv varl\u0131k olu\u015fturdular. <\/span>
<\/span>
SDR\u2019N\u0130N\u2008DE\u011eER\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
T\u00fcrkiye\u2019nin 1947\u2019de dahil oldu\u011fu d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck para fonuna \u00fcye 190 \u00fclkenin sahip olduklar\u0131 ekonomik g\u00fc\u00e7leri nispetinde burada kotalar\u0131 bulunuyor ve kendilerine SDR, T\u00fcrk\u00e7e k\u0131saltmas\u0131yla \u00d6\u00c7H denilen haklar do\u011fuyor. \u0130lk defa uygulamaya konuldu\u011funda 1 SDR\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 0.888671 gram alt\u0131na denkti. O d\u00f6nemde de bu, 1 ABD dolar\u0131 ile e\u015fde\u011ferdi. 1974 y\u0131l\u0131ndan itibaren SDR\u2019nin de\u011feri, farkl\u0131 \u00fclkelerin para birimlerine endekslendi. 1981\u2019de ise bunun belirlenmesinde dolar, mark, frank, yen ve sterlin olmak \u00fczere 5 para birimi kabul edildiyse de Avrupa 1998\u2019de Euro\u2019ya ge\u00e7ince frank ve mark\u0131n yerini Euro ald\u0131. 2016\u2019ya kadar 4 para birimi ile de\u011ferlendirilirken, 6 sene \u00f6nce sepete \u00c7in\u2019in para birimi yuan da dahil edildi. 1980 \u00f6ncesinde sepette 16 \u00fclke para birimi varken 1998\u2019de sadece 5 para birimi kalm\u0131\u015ft\u0131. Zamanla dolar\u0131n de\u011ferinde d\u00fc\u015fme oldu ve bug\u00fcn itibar\u0131yla her g\u00fcn Londra\u2019da g\u00fcnl\u00fck kuru ilan edilen 1 SDR\u2019nin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 1.42 ABD dolar\u0131 seviyesinde seyrediyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu paralar\u0131n sepetteki a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na g\u00f6re oranlar\u0131 dolar y\u00fczde 41.73, Euro y\u00fczde 30.93, yuan y\u00fczde 10.92, yen y\u00fczde 8.33 ve sterlin y\u00fczde 8.09 seviyesinde.<\/span>
<\/span>
ZORDAK\u0130 \u00dcLKELERE TAHS\u0130S<\/strong><\/span>
<\/span>
SDR ile \u00fclkelerin s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 zamanlar\u0131nda devletlerin merkez bankalar\u0131ndaki rezervlerini art\u0131rmak i\u00e7in tahsisler yap\u0131l\u0131yor. Bu hesab\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu 1969 y\u0131l\u0131ndan bug\u00fcne aradan ge\u00e7en 53 y\u0131lda toplam 1 trilyon dolardan fazla de\u011ferde \u00d6zel \u00c7ekme Haklar\u0131 birikmi\u015f ve bunun 943 milyar dolarl\u0131k k\u0131sm\u0131 4 farkl\u0131 zamanda \u00fcye \u00fclkeler aras\u0131nda sahip olduklar\u0131 oranlar nispetinde tahsis edilmi\u015f. Ya\u015fanan farkl\u0131 buhranlarda da \u00fclkelere tahsis yap\u0131lm\u0131\u015f. \u0130lki 1971-1972 y\u0131llar\u0131nda toplam 9.3 milyar SDR tahsisi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f. \u0130kincisi 1979, 1980 ve 1981 y\u0131llar\u0131nda her biri 4 milyar SDR olmak \u00fczere 12 milyar SDR tahsisi yap\u0131lm\u0131\u015f. 2008-2009 y\u0131llar\u0131nda d\u00fcnya genelinde ya\u015fanan b\u00fcy\u00fck ekonomik krizde ise 250 milyar dolarl\u0131k \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc tahsis yap\u0131lmas\u0131 zarureti do\u011fmu\u015ftu. T\u00fcm bu ya\u015fananlar\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde d\u00fcnya ekonomisini tehdit eden Covid-19 ile Ukrayna sava\u015f\u0131, IMF\u2019yi b\u00fcy\u00fck bir karar almaya sevk etti ve Ba\u015fkan\u0131 Kristalina Georgieva\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131yla 2021 y\u0131l\u0131 a\u011fustos ay\u0131nda 477 milyar SDR hesab\u0131, yani 650 milyar dolarl\u0131k yeni bir tahsis yapmaya sevk etti. B\u00fct\u00fcn mesele, buna hi\u00e7 ihtiyac\u0131 olmayan \u00fclkelerle acil derecede kendilerine verilmesi i\u00e7in sab\u0131rs\u0131zlananlar\u0131n olmas\u0131. Ancak her \u00fclkenin ad\u0131na tahsis edilen kotalar, \u00fclkenin ekonomik g\u00fcc\u00fcne, d\u00fcnya ticaretindeki etkinli\u011fine g\u00f6re belirleniyor. ABD\u2019nin kotas\u0131 y\u00fczde 16.42 iken, T\u00fcrkiye\u2019ninki ise y\u00fczde 0.98 seviyesinde. Bunun da toplam 4.658 milyar SDR kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 6.455 milyar dolar olarak T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Merkez Bankas\u0131 br\u00fct hesab\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/span>
<\/span>
Covid-19\u2019un derinden etkilemedi\u011fi \u00fclke yok ama en dayan\u0131lmas\u0131 zor sonu\u00e7lar\u0131, \u00e7o\u011funlu\u011fu Afrika\u2019da d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ve mecburen b\u00fcy\u00fck b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 verenlerde yapt\u0131. B\u00fct\u00fcn hesaplamalar\u0131 \u015fa\u015ft\u0131. Dahas\u0131 Ukrayna sava\u015f\u0131 ile iyice i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hal ald\u0131. 2021 A\u011fustos ay\u0131ndaki IMF toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131nda, Covid-19 sebebiyle Afrika devletlerine 650 milyar dolar\u0131n 100 milyar\u0131n\u0131n verilmesi g\u00fcndeme geldi. \u00dclkeler de bu SDR tahsisinin bir an evvel yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0131srarla talep etti. Bunlardan biri Benin idi. Zira bu paraya zengin \u00fclkelerin ihtiyac\u0131 yoktu. Zira onlar\u0131n ekonomileri bu t\u00fcr krizleri a\u015fabilecek imk\u00e2nlara sahipti. En \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyanlar d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ve b\u00fcy\u00fcmekte olanlard\u0131. <\/span>
<\/span>
YASAL D\u00dcZENLEMELER<\/strong><\/span>
<\/span>
Afrika\u2019n\u0131n 54 \u00fclkesine, en d\u00fc\u015f\u00fck paylara sahip olarak toplam 33 milyar dolarl\u0131k tahsis s\u00f6z konusu iken sadece Fransa\u2019n\u0131n pay\u0131na 27 milyar dolar gibi bir tahsis ger\u00e7ekle\u015fti ki, bu durum k\u0131tada sorgulan\u0131yor. Sahraalt\u0131 Afrika i\u00e7in ayr\u0131lan 23 milyar dolar\u0131n 10 milyar dolar\u0131 da Kuzey Afrika i\u00e7indi. Bu, t\u00fcm k\u0131tan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015fenin y\u00fczde 80 miktar\u0131na e\u015fitti. ABD\u2019nin pay\u0131na 112.6 milyar dolar, Japonya\u2019ya 41.8 milyar dolar, \u00c7in\u2019e 41.3 milyar dolar ve T\u00fcrkiye\u2019nin pay\u0131na d\u00fc\u015fen ise 6.5 milyar dolar idi. Fransa cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ikinci defa se\u00e7ilen Emmanuel Macron, kendi tahsislerinin y\u00fczde 20, \u00c7in ise 40 milyar dolar tutar\u0131ndaki SDR\u2019sinin y\u00fczde 25 kadar\u0131n\u0131 Afrika\u2019ya devredebilece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. B\u00f6ylece bu k\u0131tan\u0131n SDR imk\u00e2n\u0131ndan yararlanaca\u011f\u0131 miktar, 100 milyar dolar olarak ilan edildi. Ancak bunun derhal i\u015fleme konmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi ve aradan bir y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen hen\u00fcz herhangi bir i\u015flem ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi gibi kendi haklar\u0131n\u0131 devredebileceklerini s\u00f6yleyenlerin miktarlar\u0131 ile 60 milyarl\u0131k bir miktara ula\u015ft\u0131. 2022 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Avrupa Birli\u011fi-Afrika Birli\u011fi Zirvesi\u2019nin temel konular\u0131ndan biri SDR\u2019lerin tahsisi meselesi idi. En ciddi mesele ise siyasi, teknik ve yasal d\u00fczenlemelerin bu devirlere haz\u0131r bulunmamas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/span>
<\/span>
M\u00dcZAKERE ED\u0130LMEL\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
SDR oranlar\u0131 y\u00fcksek olan devletlerle bunlara ihtiya\u00e7 duyanlar\u0131n mutlaka bir araya gelip m\u00fczakereler yoluyla bu i\u015flemi ba\u015flatmalar\u0131 gerekiyor. Yoksa ba\u015fta Afrika \u00fclkeleri olmak \u00fczere onlarca devlet, daralan d\u00fcnya ekonomisinin en fazla etkilenenleri aras\u0131nda yer alacak. Bat\u0131 Afrika\u2019da hen\u00fcz para birimi olarak Fransa\u2019da bas\u0131lan frank kullanan \u00fclkeler kendi paralar\u0131n\u0131 basamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in sabit kurdalar ve bunlar\u0131n SDR hakk\u0131n\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck tutuyor. Baz\u0131 \u00fclkeler d\u00fcnyan\u0131n mevcut hayat \u015fartlar\u0131n\u0131 yakalamak i\u00e7in h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmek zorunda. Ama i\u00e7lerinde y\u00fczde 6 seviyesini tutturanlar oldu\u011fu gibi y\u00fczde 0 oran\u0131nda herhangi bir \u015fey yapamayanlar da var. IMF \u00f6zellikle baz\u0131 \u00fclkeleri uyararak ekonomik anlamda b\u00fcy\u00fcmemeleri i\u00e7in tavsiyelerde bulunuyor. Senegal, kendisi i\u00e7in vaat edileni her ne kadar yetersiz g\u00f6rse de 467 milyon dolarl\u0131k tahsisin bir an evvel ger\u00e7ekle\u015fmesini istiyor. Zira belli bir b\u00fcy\u00fcme e\u011filimine kavu\u015ftu\u011fu anda k\u00fcresel g\u0131da, salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 etkisi, petrole ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, d\u00fc\u015f\u00fck gelirler, artan enerji fiyatlar\u0131, b\u00f6lgesindeki askeri darbeler ve ter\u00f6r eylemleri ile toplumda artan sosyal talepler, hatta \u00fcst \u00fcste ya\u015famakta oldu\u011fu se\u00e7im s\u00fcre\u00e7leri kendisi ve benzeri \u00fclkelerin mevcut konumlar\u0131n\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rabilir.<\/span>
<\/span>
T\u00dcRK\u0130YE, SOMAL\u0130\u2019YE KULLANDIRDI<\/strong><\/span>
<\/strong><\/span>
\u00dclkelere tahsis edilen SDR\u2019ler, merkez bankalar\u0131n\u0131n hesaplar\u0131na giriyor ve br\u00fct miktarlar\u0131 i\u00e7inde art\u0131 bir varl\u0131k olarak tutuluyor. Bunu kullanmak istediklerinde ba\u015fka bir \u00fclkeye bu hakk\u0131n\u0131 devrederek ondan d\u00f6viz cinsinden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerde de uzat\u0131labilen para al\u0131yor. Bu i\u015flemi IMF \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftiriyor ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda oraya y\u00fczde 0.5 faiz \u00f6d\u00fcyor. Bu i\u015flemden dolay\u0131 her iki \u00fclke merkez bankas\u0131n\u0131n rezervlerinde bir eksilme olmuyor. Dahas\u0131 bunu yapmak bir zorunluluk de\u011fil, g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131yla oluyor. Hatta \u00fclkeler kendi SDR\u2019sinden bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ba\u015fka bir \u00fclke ad\u0131na hibe olarak devredebilir. 2020 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye, borcunu \u00f6demede zorluk \u00e7eken Somali\u2019ye 2 milyon 372 bin SDR kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, yani 3.5 milyon dolar tutar\u0131nda SDR devrini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. <\/span>
<\/span>
ZENG\u0130N \u00dcLKELERE HANG\u0130 D\u0130LDE ANLATMALI?<\/strong><\/span>
<\/span>
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekonomik kriz, 2008\u2019de ya\u015fanana hi\u00e7 benzemiyor. O zaman en b\u00fcy\u00fck gerginlik g\u0131da fiyatlar\u0131na yans\u0131m\u0131\u015f ve Senegal dahil Kamerun, Ma\u011frip \u00fclkeleri ile Karayipler dahil 30 kadar \u00fclkede \u015fiddetli g\u00f6sterilere sebep olmu\u015ftu. Bu defa ya\u015fanan kriz, \u00fclkeleri her y\u00f6nden etkiliyor. Kendi imk\u00e2nlar\u0131 ile bir\u00e7ok gerginli\u011fi \u00f6teleyebildiler. \u015eimdi ise Senegal Cumhurba\u015fkan\u0131 ve 2022 y\u0131l\u0131 boyunca Afrika Birli\u011fi Ba\u015fkan\u0131 kalacak olan Macky Sall hakl\u0131 olarak, \u201cZengin \u00fclkelere bu SDR ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 i\u00e7in hangi dilde konu\u015fmak gerekiyor?\u201d diye soruyor. Afrika \u00fclkeleri \u015fayet Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131 ya\u015famasalar ve Ukrayna sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmasayd\u0131, bunlar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 menfi tesirleri ya\u015famayacaklard\u0131. K\u0131tada ge\u00e7imini turizm ile temin eden bir\u00e7ok \u00fclke maalesef s\u0131k\u0131nt\u0131ya girdi, on binlerce insan i\u015fsiz kald\u0131.<\/span>
<\/span>
G20 S\u00d6Z\u00dc GER\u00c7EKLE\u015eMED\u0130<\/strong><\/span>
<\/span>
\u00dclkelere IMF taraf\u0131ndan tahsis edilen SDR ile yat\u0131r\u0131m yap\u0131lam\u0131yor. Bunun as\u0131l amac\u0131, bir devletin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kendi ekonomik krizini a\u015fmas\u0131ndan ziyade uluslararas\u0131 salg\u0131n hastal\u0131klar, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 afetler, silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zararlar\u0131 telafi edebilmesi i\u00e7in. Bu anlamda ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda G\u00fcney Afrika b\u00f6lgesinde bir\u00e7ok \u00fclkede ya\u015fanan sel ve sonras\u0131ndaki tabii afetlerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zararlarda da asl\u0131nda bir\u00e7ok \u00fclkeye SDR tahsis edilmesi beklentisi olu\u015ftu ama ger\u00e7ekle\u015fmedi. Oysa ki 2021 Haziran ay\u0131ndaki G20 Zirvesi s\u0131ras\u0131nda Afrika devletlerine bu s\u00f6z verilse de bir t\u00fcrl\u00fc uygulanmas\u0131na ge\u00e7ilmedi.<\/span><\/p> \t\t\t\t","slug":"afrika-devletlerinin-umudu-imfden-ozel-cekme-hakki","orjinalimage":null,"news_cover_min":null,"news_cover":null,"news_video_min":null,"news_video":null,"cropped_638x552":null,"cropped_310x208":null,"cropped_416x247":null,"cropped_197x247":null,"cropped_416x600":null,"cropped_1200x675":null,"tags":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","meta_title":"Afrika devletlerinin umudu IMF\u2019den \u2018\u00f6zel \u00e7ekme hakk\u0131\u2019","meta_description":"PROF. DR. AHMET KAVAS","meta_keywords":"K\u00f6\u015fe Yaz\u0131s\u0131","view_count":1238,"yt":0,"ytid":"","ytimage":null,"imgdate":"2000-01-01 00:00:00","cuff_cover":null,"cropped_358x214":null,"cropped_842x474":null}]}}