Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından küresel pazarın nabzını tutmak amacıyla hazırlanan Gıda Fiyat Endeksi Mart 2026 raporu, tırmanan jeopolitik gerilimlerin tarıma yansımasını net biçimde ortaya koydu. Dünya genelinde ticareti yapılan emtia ürünlerinin uluslararası fiyatlarındaki değişimi ölçen endeks, mart ayında 3 puanlık artışla yüzde 2.4 değer kazanarak 128.5 puana ulaştı. Bu hareket, endeksin üst üste ikinci ayında da yükseldiğini gösteriyor. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 1 artış kaydedilse de rakamlar Mart 2022'deki tarihi zirvenin halen yüzde 19.8 altında bulunuyor. Ancak Orta Doğu'da derinleşen çatışmaların tetiklediği enerji maliyetlerindeki artış; tahıl, et, süt, bitkisel yağlar ve şeker gruplarında baskıyı artırarak yönü yukarı çevirdi. Küresel arz seviyeleri yeterli olsa da fiyatların artmasındaki temel sebep yükselen petrol fiyatları oldu.
FİYATLARDA İKLİM VE SAVAŞ ETKİSİ
FAO Tahıl Fiyat Endeksi, aylık bazda yüzde 1.5 artarak 110.4 puan seviyesine yükseldi. Gruptaki en büyük sıçrama, yüzde 4.3 artışla buğdayda yaşandı. ABD'de artan kuraklık endişeleri ve Avustralya'da yükselen gübre maliyetleri yüzünden ekim alanlarının daralacağı beklentisi fiyatları yukarı itti. Mısır fiyatlarında etanol talebi nedeniyle yüzde 0.9'luk artış yaşanırken, tahılda tek istisna hasat baskısıyla yüzde 3 düşen pirinç oldu. Bitkisel yağ endeksi ise yüzde 5.1 gibi keskin bir artışla tırmanışını sürdürerek yıllık bazda yüzde 13.2 yukarıda konumlandı. Petrol fiyatlarındaki ralli ve Malezya'daki düşük üretim tahminleri, palm yağı fiyatlarını 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştırdı. Aynı zamanda ayçiçeği ve kolza yağı fiyatları, Karadeniz'deki arz sıkıntısı ve artan küresel enerji fiyatları ortamında daha güçlü hammadde talebi beklentileriyle desteklendi.
SÜT, ET VE ŞEKERDE MALİYET ARTIŞI
Hayvansal ürünler ve şeker piyasalarındaki fiyatlamalar da enflasyonist eğilimi destekliyor. FAO Et Fiyat Endeksi, aylık bazda yüzde 1, yıllık bazda yüzde 8 yükselerek 127.7 puana ulaştı. Sığır eti fiyatları Brezilya'daki daralan hayvan arzı nedeniyle yukarı taşındı. Dünya genelinde kümes hayvanı eti fiyatları ise, Kızıldeniz üzerinden Yakın Doğu'ya yönlendirilen sevkiyatların yaşadığı lojistik kesintiler sebebiyle geriledi. Süt ürünleri cephesinde Okyanusya'daki mevsimsel üretim düşüşünün etkisiyle endeks yüzde 1.2 artarak Temmuz 2025'ten bu yana ilk yükselişini kaydetti. Raporun en sarsıcı verilerinden biri şekerde gözlemlendi. Şeker fiyatları endeksi, aylık bazda yüzde 7.2 sıçrayarak Kasım 2025'ten bu yana en yüksek seviye olan 92.4 puana ulaştı. Bu artışın temelinde, yüksek petrol fiyatlarının en büyük ihracatçı Brezilya'yı şeker kamışını etanol üretimine kaydırmaya teşvik edeceği beklentisi yatıyor.
PETROLDEN DAHA DERİN BİR RİSK KAPIDA
Emtia piyasalarındaki bu hareketlilik sürerken, uluslararası yatırım bankası UBS, Orta Doğu'daki savaşın dünyayı petrol krizinden daha derin bir gıda kriziyle karşı karşıya bıraktığına işaret ediyor. Çatışmaların başlamasından bu yana Brent petrol kontratlarının yüzde 50, ABD gösterge petrolünün ise yüzde 66 değer kazanması riskin büyüklüğünü kanıtlıyor. En önemli gübre sevkiyat güzergahlarından Hürmüz Boğazı'nın kapanma riski ve doğalgazın gübre maliyetlerinde yüzde 60 ile 80 arasında paya sahip olması stresi zirveye taşıdı. İran'ın Katar'daki LNG tesislerini hedef alması, gübre üretimi için bir kırılma noktası oldu. UBS'e göre, eğer enerji fiyat seviyeleri korunursa gübre fiyatlarında yüzde 48 oranında yeni bir tırmanış yaşanması bekleniyor. Artan faturaların küresel gıda fiyatlarını yıllık yüzde 12 yukarı çekeceği öngörülüyor. Bu şokun gelişmiş ülkelerde 50 baz puan, gelişmekte olan ülkelerde ise 240 baz puanlık ekonomik etki yaratacağı tahmin ediliyor.
